Заметка

«Բարդ է միաժամանակ և՛ կազմակերպական հարցերով զբաղվել, և՛ արվեստով»

«Բարդ է միաժամանակ և՛ կազմակերպական հարցերով զբաղվել, և՛ արվեստով»

21.03.2014 | 12:01

«Քարահունջ» նորաստեղծ ֆոլկ-ռոք խումբը ներկայանում է հիմնականում ազգային երգերով: «Կաքավիկը», «Քելե, քելեն», «Շողեր ջանը», «Մշո Գորանին», «Բինգյոլը» ներկայացվում են ինքնատիպ մշակումներով: Խմբի անդամներն առայժմ չորսն են` Տիգրան Կուչատյան (կիթառ, վոկալ), Սիրուն Շեկոյան (վոկալ), Հարութ Փանոսյան (դարբուկ), Աննա Հովհաննիսյան (բլուլ): Խմբի հիմնադիր ՏԻԳՐԱՆ ԿՈՒՉԱՏՅԱՆՆ ասաց, որ «Քարահունջը» դեռևս ձևավորման փուլում է, հնարավոր է` հետագայում ավելանան նոր գործիքներ:

 

-Իմպրովիզները, մշակումները միշտ չէ, որ հաջողված են լինում, մանավանդ Կոմիտասի պարագայում։ Պատասխանատվությունը մեծ չէ՞:
-Մեր նախագիծը ֆոլկ-ռոք է, մշակում եմ այնպես, ինչպես զգում եմ, հատուկ փորձ չի արվում ավելի մաքուր ներկայացնելու կամ ավելի ռոքային դարձնելու: Կոմիտասը ժամանակին այնքան է մաքրել հայկական երաժշտությունը, որ հիմա, կարծում եմ, շատ դժվար է այն աղավաղել: Գուցե փորձ արվում է տարբեր կերպ ներկայացնելու, բայց, գոնե մեր պարագայում, միայն ոճային փոփոխություն է լինում, կոմիտասյան երաժշտությունը պահպանում է իր մաքրությունը, ուղղակի հաղորդում ենք ռոքային ռիթմեր, ռոքային էլեմենտներ: 
-Տիգրան, ինչո՞ւ «Քարահունջ»: 
-Քարահունջը խորհրդավոր, միստիկ տարածք է, պարզ էլ չէ` դամբարա՞ն է, աստղադիտարա՞ն, իրարամերժ կարծիքներ են հնչում: Երաժշտությունն էլ միստիկ երևույթ է: Հին ժամանակներից եկող երաժշտությունն ինֆորմացիա է պարունակում, այն զուտ վայելքի համար չէ: Կարելի է վերծանել, խորությամբ ուսումնասիրել, ինչպես Կոմիտասն արեց: Ասենք, աշխատանքային երգը լսելով կարելի է պատկերացում կազմել, թե տվյալ ժամանակաշրջանում ինչ կյանքով են ապրել մարդիկ, ինչ են մտածել, իհարկե, ոչ ամբողջությամբ: Այնպես չէ, որ գիտությունը զարգանում է, ու ամեն ինչ բացահայտվում է: Իրականում ինչքան շատ բան է բացահայտվում, այնքան առեղծվածային է թվում անցյալը, այնքան նոր բաներ ես հայտնաբերում` նոր քաղաքակրթություններ, երաժշտական նոր գործիքներ և այլն: 
-«Քարահունջը» բացառապես հայկակա՞ն երաժշտություն է մատուցում: 
-Գերակշռում է հայկականը, քանի որ այդ մշակույթի կրողն ենք, ներկայացնում ենք նաև իռլանդական կելտիկ երաժշտություն: Կարծում եմ, մարդիկ միշտ էլ նոր բան են ուզում լսել: Երբ եվրոպական որևէ երկրում ներկայացնում ես հայկական ֆոլկը, հետաքրքրում է հենց միայն նրանով, որ չեն լսել, էկզոտիկ հնչողություն ունի:
-Ինչո՞վ են առանձնանում ձեր մշակումները:
-Ծանր ռոքի պարագայում, որքան էլ մշակումները լավն են, բավականին տուժում է ֆոլկը: Մեր պարագայում ռոքը գաղափար է, ռիթմ, ակուստիկ մթնոլորտն անպայման պահպանվում է: Լսելու համար հանգիստ, ոչ աղմկոտ միջավայր է պետք: 
-Դրսում ներկայանալու նպատակ ունե՞ք:
-Անցյալ տարի պետք է մասնակցեինք Էդինբուրգի արվեստի միջազգային փառատոնին: Հայաստանն առաջին անգամ ներկայանալու էր չորս ոճերում` ֆոլկ, ռոք, ջազ, բլյուզ: Մենք ներկայացնելու էինք ֆոլկ-ռոքը: Սակայն ֆինանսի բացակայության պատճառով չկարողացանք մասնակցել: Հովանավորություն է պետք` պետական, մասնավոր: Այս դեպքում պետականը շատ տրամաբանական կլիներ: Հուսանք, որ մոտ ժամանակներս խումբը պրոդյուսեր կունենա, որովհետև բարդ է միաժամանակ և՛ կազմակերպական հարցերով զբաղվել, և՛ արվեստով:
-«Եվրատեսիլը» մեզանում մեծ բում է առաջացնում, մինչդեռ անհամեմատ հեղինակավոր նախագծերում մեր արվեստագետների ձեռք բերած հաջողությունները հիմնականում մնում են ստվերում: Ինչո՞վ է պայմանավորված։ 
-Հիմա աշխարհն ավելի նյութապաշտ է, շոուներ սիրող: «Եվրատեսիլը» մասսայական սպառման «ապրանք» է, եթե այնտեղ ռոք էլ ներկայացվի, իմաստը կորչում է, դառնում է շոու: Կան փառատոներ, որ չեն պրոպագանդվում, որոնց մասին հատուկենտ աղբյուրներից կարող ես իմանալ: Օրինակ, քչերը գիտեն, որ «Բարոկ» երաժշտության փառատոնին Հայաստանը մասնակցում է, հաջողության է հասնում, հայկական միջնադարյան երաժշտություն է ներկայացնում: Քանի որ շոու-բիզնեսի շրջանակում չի տեղավորվում, չի խոսվում այդ մասին:
-Իսկ եթերով ներկայանալու մասին կարո՞ղ ենք խոսել:
-Դա ծախսատար է, տեսահոլովակ չունենք: Եթե նույնիսկ նկարահանենք, կներկայացնի ստուդիայի մեր առօրյան, սրտաճմլիկ տեսահոլովակ չի լինի: 
-Երբեմն որոշակի հաջողության հասած խումբը դադարում է գործելուց, երաժիշտները սկսում են առանձին հանդես գալ: «Քարահունջին» նման «վտանգ» չի՞ սպառնում:
-Մեր աշխատանքը խմբային է, ես կիթառի համար մշակում եմ, Աննան բլուլով իր մշակումն է ներկայացնում, սկսում ենք համատեղել: Սիրունը յուրովի սկսում է պատկերացնել, զգալ երգը: Եթե առանձին ներկայանանք, «Քարահունջ» չի լինի, բայց առայժմ նման բան չի սպասում մեզ: 
-Մինչ «Քարահունջը» Դուք կիթառի երեկոներ եք ունեցել: Սիրվա՞ծ է մեզանում կիթառը: Վերջին շրջանում, կարծես, մոդայիկ է դարձել կիթառ նվագելը:
-Կիթառը մոտ տասը տարի է, ինչ մոդայիկ է: Երիտասարդների զգալի մասը արևելյան ռաբիսից կտրվել է, սկսել է ռոք լսել, հեղինակային երաժշտությունը դարձել է ցանկալի, Հախվերդյան են լսում, Մեսչյան, Արծրունի, ժամանակակից բարդերը հաճախ են ներկայանում: Իսպանական երաժշտությունը նույնպես շատ սիրված է: Իսկ նշված ասպարեզներում հիմնական գործիքը կիթառն է: 
-Երկրորդ աշխատանք պե՞տք է ապրելու համար:
-Պետք է, եթե հարսանիքում չես նվագում-երգում:
-Մարզերում հանդես գալու մտադրություն ունե՞ք:
-Կան ծրագրեր` կապված Լաչինի հետ, Գյումրու: 
-Քաղաքական ակցիաներին արձագանքո՞ւմ եք:
-Ես նախկինում ակտիվորեն մասնակցում էի բնապահպանական պայքարին, հիմա մեր դիրքորոշումը համերգների ժամանակ ենք ներկայացնում: 
-Ի՞նչ կասեք վերջում:
-Այսօր ֆոլկը գնահատվում է, բայց պետական մոտեցում է պետք: Պետք է հասկանան, որ ֆոլկն էլ կարող է կոմերցիա ապահովել, ու կարելի է ներդրում անել նաև այդ ոլորտում: Էլ չեմ ասում, որ տարբեր տեղերում վայ-երգիչների են ներկայացնում, ու կարծիք է ստեղծվում, թե հայկական երաժշտությունը չի տարբերվում արաբական կլկլոցից: Ազգային երաժշտության պրոպագանդման համար պետական քաղաքականություն է պետք:

 

Հարցազրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

Աշխարհի բոլոր քաղաքներում կան շքեղ տեսարաններ ու գետնախորշեր
Աշխարհի բոլոր քաղաքներում կան շքեղ տեսարաններ ու գետնախորշեր
21.03.2014 | 12:05
Բոլորը հույսի կարիք ունեն: Դրա համար մարդիկ ամեն շաբաթ վիճակախաղի տոմս են գնում, քաղաքից քաղաք են գնում, ապրում են գետնախորշում, պարում են գիշերային ակումբում, աշխատանք են փնտրում, վստահում են, ընկերանում:
Բրիտանական 12-րդ փառատոնի շրջանակում «Նաիրի» կինոթատրոնում ցուցադրվեց Շոն Էլիսի «Մետրո Մանիլա» դրաման (գլխավոր դերերում՝ Ջեյք Մաքապագալ, Ալթեա Վեգա, Ջոն Արցիլլա): Օսկար Ռամիրեսն ընտանիքի հետ Հյուսիսային Ֆիլիպինների լեռնային շրջանների աղքատությամբ հայտնի բրնձի դաշտերից տեղափոխվում է Մետրո Մանիլա: Ֆիլմը մեծ քաղաքում տիրող բարքերի, աղքատության, համատարած խարդախության մասին է: Երբ աղջկադ ատամը ցավում է, կինդ գեղեցկուհի է, անտուն ես, քաղցած, երբ հավատում ես Աստծուն… Հայրիկ, երբ մահանաս, ո՞ւր ես գնալու` հարցնում է 9-ամյա դուստրը հորը: Օսկարը ցույց է տալիս դստրիկի սիրտը: Նրանց մյուս փոքրիկը մոր գրկում է, ամենափոքրը` կրծքի տակ:
Օսկարի կինը աշխատանք է գտնում գիշերային բարում, բժշկական հետազոտության ժամանակ պարզվում է, որ հղի է: Կաշխատի այնքան ժամանակ, քանի դեռ մարմնի ձևերը թույլ են տալիս: Գեղեցիկ դեմքին ողբերգական շքեղություն է տալիս պարտադիր շպարը: Մերկ մարմնի պարն անսովոր տխուր է:
Օսկարը աշխատանքի է անցնում զրահապատ բեռնատարների կազմակերպությունում որպես վարորդ և ընկերանում է ավագ գործընկեր Օնգի հետ: Զվարճանալ սիրող նոր գործընկերոջ հետ գիշերն անցկացնում է բարում, ուր կինը աշխատանք է գտել: Հարկադրաբար խմում է: Հարկադրաբար ընդունում է ընկերոջ օգնությունը` գետնախոշից դուրս պրծնելու հույսով: Զվարճանքներ սիրող աշխարհը մեկի ազնվությունն է գնում, մյուսի` մարմինը: Օսկարը պարզում է, որ Օնգը երկար ժամանակ սպասել է այնպիսի մարդու ժամանմանը, ինչպիսին ինքն է: Գործընկերոջ բարությանն ի պատասխան պետք է օգնի Օնգին թալանելու այն կազմակերպությունը, որտեղ աշխատում են: Ոչ թե հանուն երազանքի, այլ որովհետև այլընտրանք չունի: Սա երազանքի ձևերից ամենավատն է: Կարծում եմ, ռեժիսորն անտեսանելի մի գծով համադրում է երկու ընտանիքների պատմությունը: Մի դեպքում ներկայացնում է գետնախորշերում ապրող հույսը, սերը, ազնիվ, լավ ապրելու ձգտումը, կյանքի «հոգեվարքը»: Մյուսում` լավ ապրելու մոլուցքն է, ուր սեր չկա, իսկ միջոցների մեջ խտրություն չեն դնում: Օնգի պատշգամբից քաղաքը երևում է իր ողջ շքեղությամբ, անսովոր լույսերով: Աշխարհի բոլոր քաղաքներում կան շքեղ տեսարաններ ու գետնախորշեր: Կան մարդիկ, որոնք չեն խաղում իրենց բաժին ընկած խաղի կանոններով, երբ լավ կյանքը մարտահրավեր է նետում` հյուրասեր տանտիրուհու լայն ժպիտով: Ինչպես Դոստոևսկու «Ոճիր և պատիժ» հանրահայտ վեպում, այստեղ նույնպես մարդասպանը մարդասպան չէ, իսկ մարմնավաճառը սուրբ է:
Ֆիլմի վերջաբանը անսպասելի է, բայց ոչ անհամոզիչ: Օսկարը հանուն երազանքի չի մեռնում, այլ մեռնում է, որովհետև այլընտրանք չունի: Նրա կինը զավակների հետ հեռանում է Մետրո Մանիլայից` տանելով գողացած ոսկե արկղի բանալին ու Օսկար Ռամիրեսի երազանքը: Օսկարը չի հասցնի ծերանալ, չի պատմի աղջկան բրնձի դաշտերի, Մետրո Մանիլայի, երազանքների ու թափառումների մասին, նրա փոքրիկները գուցե երբեք էլ չիմանան, թե ինչ է լինում մարդու հետ, երբ նրան պատին են դեմ տալիս: Օնգը, ի վերջո, մի հարցում ճիշտ էր՝ հույսը բոլորին է պետք, բոլորն են վիճակախաղի տոմսեր գնում, բայց ոչ ոք ոչինչ չի շահում:
Ֆիլմի դիտումից հետո հասկանում ես, որ խաղ չկար, էկրանին իրական կյանքն էր, Մետրո Մանիլան, մեծ քաղաքի լույսերն ու լոգարանի ծորակից իջնող ջրի շիթերին խառնվող արցունքները:
Հավելենք, որ ներառական և հաղորդակցության խնդիրներին նվիրված բրիտանական ֆիլմերի փառատոնն անցկացվեց Երևանում, Գորիսում, Գավառում և Գյումրիում: Բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի ունեցավ «Մոսկվա» կինոթատրոնում` «Ամառը փետրվարին» ֆիլմով:
Երևանում բրիտանական խորհրդի արվեստի ծրագրերի ղեկավար Նարեկ Թովմասյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ բրիտանական կինոն այսօր մեծ ճանաչում ունի աշխարհում, իսկ բրիտանական BAFTA կինոարվեստի մրցանակաբաշխությունը որակի երաշխիք է կինոաշխարհում: «Մենք ուրախ ենք, որ այս տարի «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում Օսկարի արժանացած «Ստրկության 12 տարի» ֆիլմը բրիտանացի ռեժիսորի աշխատանք է,- ասաց նա:- «Մետրո Մանիլան» 2013 թվականի արտադրության ֆիլմ է: Այն մեր օրերին համահունչ սյուժե ունի, որը մտածելու և խորհելու տեղիք է տալիս»:
Անդրադառնալով մեր` «Ո՞րն է կինոյի դերն ու նշանակությունը ժամանակակից աշխարհում, ուր առաջին պլանում են համացանցը, արագությունը, վիրտուլ փոխհարաբերությունները», հարցին` պատասխանեց. «Կինոն արվեստի այն ճյուղն է, որ մանրադիտակային ճշգրտությամբ վերարտադրում է մեզ շրջապատող իրականությունը: Կինոյի դերն այսօր առավել քան երբևէ կարևոր է, քանի որ մեզ հնարավորություն է տալիս մի պահ կանգ առնելու և խորհելու այսօր բոլորիս համակած խելահեղ վազքի մասին»:
Հավելենք, որ փառատոնի շրջանակում ներկայացվում են ժամանակակից բրիտանական կինոարվեստի լավագույն և հաջողված աշխատանքները` բոլոր հնարավոր ժանրերով` կատակերգությունից և հոգեբանական թրիլլերից մինչև փաստական դրամա: Հիմքում ընտանեկան հարաբերություններն են, սոցիալական խնդիրները, սերը:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ
http://www.irates.am/hy/1395389235

Заметка

Մատենադարան` Արցախում

19.03.2014 | 13:00

Արցախում կառուցվում է Մատենադարան: Նախագիծն իրականություն կդառնա ամենաուշը մեկ տարուց: Հեղինակը ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանն է: Ցուցանմուշների զգալի մասը պատրաստ է: Մատենադարանը կունենա գրադարան, ընթերցասրահ, գիտական դահլիճ, ցուցադրական դահլիճներ: Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտի՝ Մատենադարանի տնօրեն Հրաչյա Թամրազյանը նշել է, որ այն կլինի Երևանի Մատենադարանի օրգանական շարունակությունը: Նշենք, որ Արթուր Մեսչյանի նախագծով հիմնանորոգվելու է նաև Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազյանի անվան դրամատիկական թատրոնի շենքը: Նախագիծը քննարկման փուլում է:

Заметка

«Մարաթոնը»` միջազգային փառատոներում

«Մարաթոնը»` միջազգային փառատոներում

19.03.2014 | 14:44

Հարութ Շատյանի «Մարաթոն» ֆիլմը կարող է մասնակցել լեհական Կրակովի կինոփառատոնին: Փառատոնի պաշտոնական կայքում տեղադրվել են մի շարք ֆիլմերի, այդ թվում՝ «Մարաթոնի» տեսահոլովակը (թրեյլեր): Մրցութային ծրագրում ընդգրկվելու են ամենաշատ հավանություն ստացած ֆիլմերը:

Քվեարկելու համար պետք է այցելել այս հղմամբ և սեղմել «I vote for this trailer» կոճակը:
««Մարաթոն»-ը պատմություն է երիտասարդի մասին, որ դուրս է եկել ինքն իր դեմ, իր սրտի դեմ և պայքարում է ընդդեմ մահվան: Ֆիլմը առանձնահատուկ է նրանով, որ նկարահանված է մեկ կադրով, չունի մոնտաժային կցումներ: «Այն էքսպերիմենտալ է, քանի որ մեկ կադրի ժանրում փորձ չունեինք,-ասում է ռեժիսորը,- պատմությունը հորինված է: Սցենարը գրել եմ ես»:
Հարություն Շատյանը irates.am-ին տեղեկացրեց, որ «Մարաթոնը» մասնակցելու է նաև ապրիլ 3-7-ը Բուխարեստում կայանալիք «Next» միջազգային կինոփառատոնին:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

ԱՐԱ ՇԻՐԱԶ. «Կյանքը արվեստ է»

ԱՐԱ ՇԻՐԱԶ.  «Կյանքը արվեստ է»

18.03.2014 | 12:29

«Ռուսերենով ուղեկցվող խնջույքներում ես Չարենց էի արտասանում»

«Իմ գործերի կողքով անցնելիս հետաքրքիր մի զգացողություն եմ ունենում: Դրանք այլևս իմը չեն, այլ՝ ժողովրդինը»,- ասում է քանդակագործ ԱՐԱ ՇԻՐԱԶԸ:
Այս տարի ամռանը Երևան քաղաքում իր տեղը զբաղեցրեց մեծ բանաստեղծի՝ Հովհաննես Շիրազի հուշարձանը: Մեր քաղաքը վաղուց էր սպասում դրան: Արձանի հեղինակը բանաստեղծի որդին է՝ Արա Շիրազը: Հովհաննես Շիրազի հուշարձանի բացումը տեղի ունեցավ նաև Գյումրիում, մի փոքր ավելի ուշ` սեպտեմբերի 24-ին, երբ գյումրեցիները նշում էին իրենց քաղաքի օրը:

– Հովհաննես Շիրազը միայն իմ հայրը չէ, նա հայ ազգի գագաթներից մեկն է: Արձանի նախանմուշը ես վաղուց ունեի: Առաջարկն անսպասելի էր: Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի ղեկավար Աղվան Գրիգորյանը ինձ հրավիրեց և խնդրեց ընդառաջել համայնքի բնակիչների խնդրանքին ու մեծ բանաստեղծի հուշարձանը կանգնեցնել իրենց համայնքում: Կառուցմանն աջակցեցին «Հանրապետական» կուսակցությունը և վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանը:
– Այն հուշարձանը, որ տեղադրված է Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում, դեմքով նայում է մեծ զորավարի՝ Անդրանիկի հուշարձանին, իսկ հետևում եկեղեցին է: Սա ինչ-որ խորհուրդ ունի՞ իր մեջ:
– Իհարկե, և խորհուրդները շատ են: Եկեղեցին վկան է մեր պատմության, իսկ այն փոքր ժայռաբեկորը խորհըրդանշում է Հայաստանը, ուր փոքր ուրվագծով պատկերված է նաև Մասիսը: Գաղափարները նույնպես շատ են: Փորձել եմ ընդգծել շիրազյան համարձակությունը, ազատության տենչը, նրա մտքերը և ոգին:
– Հե՞շտ է լինել Շիրազի որդին և ունենալ մայր, որը մայրն է ողջ Հայաստանի:
– Տարիների ընթացքում հասկացա, որ ոչ, հեշտ չէ: Եթե ինչ-որ մեկը չէր սիրում Շիրազին, չէր սիրում և ինձ, և ընդհակառակը, եթե սիրում են նրան, սիրում են և ինձ… Իմ ձեռք բերած ինչ-ինչ փոքր հաջողությունները վերագրվում են ծնողներիս:
– Բայց չէ՞ որ գեները մեծ դեր են խաղում:
– Դեմ չեմ, բայց անմիջական փոխանցումը կասկածելի է: Ես ավելի շուտ տատիս, պապիս գեներն եմ ժառանգել, քան հորս ու մորս: Բանաստեղծ հայրս բոստանչի Թադևոսի որդին էր:
– Գուցե նրա ընդունակությունները պարզապես չե՞ն բացահայտվել:
– Այ հենց դա եմ ուզում ասել: Գեները թաքնված են ժողովրդի մեջ: Եվ այն, ինչ դու ունես, ժողովրդի հարստությունն է:
– Հրաշքները շատ են: Հրաշալիքները՝ 7-ը: Ո՞րն է Ձեզ համար 8-րդ հրաշալիքը:
– Մասիս սարը. մի՞թե հայի համար կարող է լինել ավելի մեծ հրաշք:
– Շիրազը հայրենապաշտ էր: Նրա վերաբերմունքը Մասիսի հանդեպ, մոր, հայրենիքի, կարելի՞ է ասել, որ անցել է Ձեզ:
– Ես պոետ չեմ և այդպիսի առանձին բաժիններ իմ արվեստում չկան: Բայց այդ ամենը խտացված է մի ընդհանուր գաղափարի տակ՝ Արարատի: Այն և՛ մայր է, և՛ հայրենիք, և՛ ներկա, և՛ ապագա:
– Ի՞նչ խորհուրդ ունի կավը: Ինչո՞ւ շատ արձանագործներ նախընտրում են կավը:
– Կավը հողի խորհրդանիշն է: Հողը՝ մարդկության ամենաճիշտ, ամենաստույգ խորհրդապատկերն է: Աստվածաշունչն ասում է՝ հող էիր, հող դարձար… Քանդակներ են ստեղծում մարմարից, բրոնզից, փայտից, անգամ թղթից… Սակայն կավի հետ շփումը մի ուրիշ պատրանք է ստեղծում: Բրուտագործությունը, որ արձանագործությունից էլ առաջ է եղել, չէ՞ որ զուտ կենցաղային առարկաների ստեղծում չէր, այլ անմիջական շփումն էր, կապը իր և մայր հողի հետ:
– «Արվեստն արվեստի համար» սկզբունքն ընդունելի՞ է Ձեզ համար:
– Հարցը՝ ո՞վ ենք մենք, ի սկզբանե հետաքրքրել է մարդուն: Եվ հենց այս հարցը, այս անբացատրելի տիեզերքի գոյությունն է, որ ստիպում է մարդուն պրպտել, մտածել, քանդակել, ստեղծել: Ի՞նչ է նշանակում «Արվեստն արվեստի համար»: Սա անգամ չի էլ մոտեցնում այդ մեծ հարցին, որից էլ և ծնունդ են առնում բազմաթիվ այլ հարցեր: Ո՞վ եմ ես: Ի՞նչ եմ անում այս անհայտ, դաժան ու գեղեցիկ աշխարհում: Ո՞վ է ինձ ստեղծել այնպես, ինչպիսին որ կամ: Չէ՞ որ կարող էի մեկը լինել բազում գազաններից, շատ նման, ասենք, կապկին կամ վագրին:
– Արվեստը տալի՞ս է այդ հարցերի պատասխանը:
– Զարմանալի կլիներ, եթե ինչ-որ մեկը պատասխան ունենար: Փորձում են…
– Իսկ Աստվածաշո՞ւնչը:
– Ըստ իս՝ Աստվածաշունչը հաշտեցնում է մարդուն իր ճակատագրի հետ և հենց այն հանգամանքի, որ կա հարց, որի պատասխանը նա չի կարող գտնել: Վերջապես, սովորեցնում է մարդուն մարդ մնալ:
– Ինքնատիպությունն ու ազատությունը Ձեր մտածելակերպի և արվեստի գըլխավոր գիծն են, ներքին մղումը: Բայց որքանո՞վ է ժողովուրդը ճանաչում այսօր իր արվեստագետին և նրա արվեստը:
– Դա կախված է նրանից, թե որքանով է տեսանելի ասելիքը: Դրա համար ստեղծածդ քանդակը կամ արվեստի ցանկացած գործ պետք է համապատասխանի գլխավոր ասելիքիդ: Եվ արդեն այլ հարց է՝ կհամաձայնե՞ն քեզ հետ, թե՞ ոչ:
– Որպես արվեստագետ` ինչ կասեք. ինչպիսի՞ն է մեր քաղաքը, շատ չի՞ այլանդակվել այն այսօր:
– Ո՞ր տեսակետից. որ մի բան կառուցվում է, ուրեմն բավարա՞ր է, թե՞, որ կառուցվում է, բայց բավարար չէ: Երևանը կորցրել է իր դեմքը: Կհարցնեք ինձ՝ ունեցե՞լ է արդյոք: Իհա՛րկե, ունեցել է: Դա ամենևին էլ թամանյանական դեմքը չէ (նա ավարտին չհասցրեց իր գաղափարը): Երևանը ուներ մի հիանալի միասնություն՝ թամանյանական և հին Երևանը: Այսօր քանդվել, աղճատվել է և՛ թամանյանականը, և՛ հինը:
– Իսկ ի՞նչ կասեք լեզվի մաքրության մասին:
– Տեսականորեն ավելի լավ է: Ասեմ ինչու: Այն ժամանակ խնդիրը ամենօրյա էր: Ես և իմ շրջապատի մարդիկ մեծ ցավով էինք նայում ստեղծված պատկերին՝ ռուսական դպրոցներ, ռուսական խոսք… Հայկական շատ օջախներում միայն ռուսերեն էին խոսում: Ես մի վատ սովորություն ունեի. երբ խնջույքը, միջոցառումը ուղեկցվում էր գլխավորապես ռուսերեն լեզվով, բաժակ էի բարձրացնում և արտասանում ոչ ավել, ոչ պակաս՝ Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի»-ն: Իբրև բողոք, ըմբոստություն: Այդ լռելյայն ռուսացումը այսօր չկա: Իհարկե, տխուր է, երբ նայում ես օտար կամ կիսահայերեն լեզվով գըրված ցուցանակներին: Բայց նա, ով անում է դա, չի էլ հասկանում իր արմատների ուժը, փոքր, բայց հզոր էությունը: Իսկ ի՞նչ են մտածում ղեկավար այրերը: Այ, հենց ամենաթողությունն է ստեղծում այդ օտարամոլ պատկերը:
– Պատկերացնո՞ւմ եք կյանքն առանց արվեստի: Այսօր շատ չե՞նք հեռացել դրանից:
– Կյանքը արվեստ է: Թեև դա քչերն են հասկանում: Ազգի հոգին, կերպարը, նպատակը, որ ունենք, երազանքը, տեսիլքը. այս բոլորը ցույց է տալիս արվեստը: Այսօր քանդվում է հինը, բայց ստեղծվում է նորը: Գուցե փորձում են ստեղծել, նոր գաղափարներ առաջ քաշել. համենայն դեպս, ես չեմ տեսնում: Մեր ունեցած ներուժով առաջ ենք գնում: Ամերիկանացման դեմ Եվրոպան պայքարում էր 60-ականներից, իսկ մենք ընթանում ենք այդ ճանապարհով:
– Եվ ո՞ւր է տանելու այդ ճանապարհը:
– Հույսս մեր հզոր մշակույթն է, մեր մեծերը, մեր անցած ճանապարհը… Նայեք հրեաներին. իրենց պետականության համար պայքարեցին 2000 տարի: Իբրև երազանք ունենալով Ավետյաց երկիրը՝ հաղթահարեցին ամեն դժվարություն՝ սով, հալածանք, արհամարհանք, ջարդ… Սա հիանալի մի օրինակ է ողջ մարդկության համար:
Մեր ունեցածը մի կտոր հող է, մի կտոր հայրենիք ու ամեն գնով պիտի պահպանենք այն…

Զրուցեց Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ
http://www.irates.am/hy/1395131571

«9-րդ հրաշալիք»
21-27 նոյեմբերի 2005թ.

Заметка

«Թեթև ձեռքով գրված նյութեր են»

«Թեթև ձեռքով գրված նյութեր են»

15.03.2014 | 13:21

Տեխնիկական հագեցվածության ու գլխապտույտ արագության մեր դարում ի՞նչ է շահում և ի՞նչ է կորցնում էլեկտրոնային ու տպագիր մամուլը: Անդրադառնալով irates.am-ի այս հարցին՝ Լեզվի պետական տեսչության պետ Սերգո Երիցյանն ասաց, որ տեխնիկան հանգեցրել է տեղեկատվության հակիրճության, արագ մատուցման, արդյունքում մատուցվում է ոչ հստակ, չճշտված տեղեկատվություն: «Որակական կորուստներ անկասկած կան»,- ընդգծեց նա: — Լրագրողն այսօր ստիպված է աշխատել, այսպես կոչված, օնլայն ռեժիմով: Այսինքն, այստեղ ժամանակի խնդիր է, առաջին տեղում են արագությունը, հրատապությունը: Որակը, ցավոք, երրորդ տեղում է: Երբ ուսումնասիրում ես կայքէջերը, տեսնում ես, որ թեթև ձեռքով գրված նյութեր են, առանց խմբագրման, առանց հստակեցման»:

Մեդիա դաշտում տանուլ չտալու համար, լրագրողն, ըստ զրուցակցիս, պետք է սովորի աշխատել բացարձակ` 100 տոկոս օպերատիվությամբ:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

Չարենցի գրքերը

Չարենցի գրքերը

13.03.2014 | 15:08

Եղիշե Չարենցի ծննդյան 117-ամյակին նվիրված միջոցառումների շրջանակում Չարենցի տուն-թանգարանում բացվեց «Կոմիտաս և Չարենց» խորագրով ցուցահանդես: Թանգարանի տնօրեն Լիլիթ Հակոբյանի խոսքով`առաջին անգամ ցուցադրվում է Կոմիտասի թաշկինակը, որ 1913-ից եկել, հասել է Չարենցի ժառանգներին: Կայացավ Չարենցի «Երկիր Նաիրի» վեպի իտալերեն թարգմանության շնորհանդեսը (թարգմանությունը` Հասմիկ Վարդանյանի): «Վերջին շրջանում Չարենցը թարգմանվել է անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, իտալերեն, ֆրանսերեն: Նրա գործերը մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում հատկապես Իսպանիայում, որտեղ թարգմանել են նրա «Նավզիկեն»»,— ասաց Լիլիթ Հակոբյանը` նշելով, որ Չարենցի ակադեմիական հատորները չեն վերահրատարակվել, բայց Դավիթ Գասպարյանի աշխատությամբ տպագրվել են ծավալուն ժողովածուներ` կազմված անտիպ և նախկինում հրատարակված գործերից:

Ի՞նչ են առաջարկում գրախանութները: «Բուկինիստում» կարելի է ձեռք բերել «Հայագիտակ», «էդիտ Պրինտ», «Ամարաս», «Անտարես» հրատարակչությունների վերջին շրջանում հրատարակած ժողովածուները: Բուկինիստական բաժնում Չարենցի գրքերից հազվադեպ են հանդիպում: Հարկ է նշել, որ Չարենցի երկերը ամենապահանջված գրքերի շարքում չեն, բայց վաճառվում են: Հատկապես պահանջարկ ունի կյանքի վերջին տարիներին գրված բանաստեղծությունների ընտրանին:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Շատ հաճախ տաղանդավոր գրողները մնում են այստեղ` աշխարհից կտրված, իսկ անտաղանդները աշխարհով մեկ շրջագայում են»

«Շատ հաճախ տաղանդավոր գրողները մնում են այստեղ` աշխարհից կտրված, իսկ անտաղանդները աշխարհով  մեկ շրջագայում են»

14.03.2014 | 12:05

«Երբ հայ գրողների գրքերի վրա նշվում է` թարգմանվել է անգլերեն, ռուսերեն, և մոտ 10-15 լեզու է թվարկվում, տպավորությունն այնպիսին է, որ նրանց կարդացել է իսպանախոս կամ անգլիախոս հասարակությունը»,— «Իրատես de facto»-ի հետ զրույցում իր մտահոգությունը հայտնեց արձակագիր ՍՈՒՍԱՆՆԱ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ, նշելով, որ մենք մեզ համար թարգմանում ենք, մեզ համար հրատարակում, սակայն հատուկենտ գործեր են դրսում ներկայացվում: «Առանձնապես չեն պրոպագանդվում թարգմանությունները, չհաշված, որ հեղինակը չի հանդիպում դրսի ընթերցողին, այդ շքեղություններին կարող ենք առհասարակ չանդրադառնալ: Միջազգային այս կամ այն ծրագրին մասնակցելու համար գրողը պետք է լեզու իմանա և կարողանա վճարել շրջագայության համար, իսկ այսօր Հայաստանում ոչ մի գրող չի վաստակում այնքան, որ իր հաճույքի համար ծախսի 2000 դոլար»:
Զրուցակցիս խոսքով, շատ հաճախ տաղանդավոր գրողները մնում են այստեղ` աշխարհից կտրված, իսկ անտաղանդները աշխարհով մեկ շրջագայում են, գալիս են ու սկսում հարցազրույցներ տալ հայ գրականության փրկության մասին: «Մենք խոսում ենք հայ գրականության և հայ գրողի մասին, և պարտադիր չէ, որ հայ գրողը օտար լեզու իմանա, որ կարողանա աշխարհի հետ շփվել կամ Հայաստանից քիթը դուրս հանել»,— ընդգծեց արձակագիրը:
Նա նշեց նաև, որ կամաց-կամաց կորցնում ենք մեր թարգմանիչներին, քանի որ նրանք, ինչպես հարկն է, չեն վճարվում աշխատանքի դիմաց: Հիմնականում մեր հեղինակներին թարգմանում են Բրյուսովի շրջանավարտները, որոնք կենդանի լեզվի հետ անգամ չեն շփվել: Արդյունքում ոչ պրոֆեսիոնալ թարգմանություններ են լինում: Հարց է նաև, որ երբ որևէ մեկը որոշում է թարգմանել քո գրականությունը, ի՞նչ ճաշակ ունի, ի՞նչ շարժառիթ ներկայացնելու կամ չներկայացնելու քո գրականությունը: Շատ պայմանականություններից է կախված այս ամենը: «Օտարերկրյա ժամանակակից հեղինակներն էլ քիչ են թարգմանվում հայերեն, և մեզ համար անհասկանալի է՝ ուր է գնում աշխարհը, համաշխարհային գրականությունը ինչ ուղղությամբ է զարգանում»,— հավելեց զրուցակիցս:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Հայոց պատմության թեմաներով կարելի է նկարահանել «Գլադիատորից» ոչ պակաս հետաքրքիր ֆիլմեր»

«Հայոց պատմության թեմաներով կարելի է նկարահանել «Գլադիատորից» ոչ պակաս հետաքրքիր ֆիլմեր»

14.03.2014 | 12:51

Հայոց պատմության մեջ իրենց կենդանության օրոք երեք արքա է աստվածացվել` Տիգրան Մեծը, Արտավազդ 2-րդը և Նեմրութի սրբավայրը կառուցող Անտիոքոս 1-ին Երվանդականը: ԵՊՀ դասախոս, հայոց պատմության ամբիոնի դոցենտ ԱՐՏԱԿ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆԻ հեղինակած ֆիլմաշարը նվիրված է այս արքաներին:
«Արտավազդ Բ. Պատիվը՝ կյանքից վեր» գիտահանրամատչելի ֆիլմի պրեմիերան (ռեժիսոր` Վահե Սուքիասյան) կայացավ բոլորովին վերջերս` «Մոսկվա» կինոթատրոնում: Հանդիսատեսների քանակից դատելով՝ մեզանում հայագիտական ֆիլմերի մեծ պահանջարկ կա: Շատերը ոտքի վրա էին դիտում ֆիլմը: Նախորդ ֆիլմերը նույնպես լեփ-լեցուն դահլիճներում են անցել: Արտավազդ 2-րդի մասին պատմող ֆիլմի նկարահանմանը աջակցել է ամերիկահայ բարերար Նունե Սերոբյանը: Ֆիլմը նվիրվում է նրա ամուսնու` Ջո Յարալյանի հիշատակին:

-Որտե՞ղ է նկարահանվել ֆիլմը, ի՞նչ նպատակի է այն ծառայելու:
-Նկարահանումները կատարվել են Արտաշատի և Արմավիրի հնավայրերում, Մատենադարանում, Արևմտյան Հայաստանում, Պարսկաստանում: Այս և մեր մյուս գիտահանրամատչելի ֆիլմերի նպատակը ճանաչողական է և քարոզչական: Մեր այս ֆիլմերը կարելի է օգտագործել նաև բուհերում և դպրոցներում՝ իբրև ուսումնաօժանդակ միջոցներ: Ցավալի, բայց հայտնի փաստ է, որ մեր ուսումնական հաստատությունները հարուստ չեն նյութատեխնիկական առումով: Իմ փորձից ելնելով՝ ասեմ. դասախոսի դիմաց նստած է 80-100-հոգանոց լսարան, իսկ պատից, լավագույն դեպքում, մի քարտեզ է կախված, վերջում նստածներն արդեն քարտեզը չեն տեսնում: Մինչդեռ ֆիլմում ընդգծվում են քարտեզի համապատասխան շրջանները, ցուցադրվում են հնավայրերը, հնագիտական նյութերը: Ի վերջո, ֆիլմն ուղեկցվում է երաժշտությամբ, ինչն էլ իր հերթին ավելի տպավորիչ ու ներգործող է դարձնում նյութը: Հետագայում, եթե հնարավորություն ունենանք, կավելացնենք նաև բեմականացված խաղարկային տեսարանները, որոնք կարող են ավելի գրավիչ դարձնել ֆիլմը:
-Կարելի՞ է ասել, որ աշխարհում գիտական նորություններին տեղեկանում են գիտահանրամատչելի ֆիլմերի միջոցով:
-Նա՛և գիտահանրամատչելի ֆիլմերի միջոցով: Գիտական նորություններին նախ և առաջ ծանոթանում են գիտահետազոտական հիմնարկներում, գիտական նստաշրջաններում, լայն զանգվածները, այո, հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող նորություններին տեղեկանում են հաղորդումների և գիտահանրամատչելի ֆիլմերի միջոցով: Հաճախ է ասվում, որ մեզանում կա գիտահանրամատչելի հաղորդաշարերի պակաս, բայց, չգիտես ինչու, չի լրացվում այդ բացը: Ֆիլմերն անհամեմատ արդյունավետ են, ավելի տպավորիչ, քան հաղորդումները, բայց և ավելի մեծ ծախսեր են պահանջում:
-Նախորդ զրույցի ժամանակ ասացիք, որ մեր պատմության մեջ շատ հետաքրքիր թեմաներ կան: Ըստ Ձեզ` հատկապես ո՞ր թեման կարող էր դառնալ համաշխարհային հետաքրքրություն ներկայացնող գեղարվեստական ֆիլմի սյուժե:
-Առիթ ունեցել եմ ասելու, որ առանց երկար մտածելու գոնե 100 թեմա կթվարկեմ, ընդ որում, դրանցից շատերը, եթե լավ նկարահանվեն, հետաքրքրության առումով, ասենք, «Գլադիատորից» պակաս չեն լինի: Հենց «Արտավազդ 2-րդը» բացառիկ գեղարվեստական ֆիլմ կդառնար: Տեսեք՝ արքան, որ ստեղծագործում է, և՛ պոետ է, և՛ գիտության մարդ: Երկիրը հայտնվում է ծանր վիճակում, նա իր անձը զոհաբերում է հանուն երկրի ու ժողովրդի, իսկ գերի ընկած ժամանակ հռոմեական թշնամի միջավայրն անգամ հիանում է նրա հոգու և ընտանիքի վեհանձնությամբ: Արգիշտի Առաջինն ինչո՞ւ չի դառնում գեղարվեստական ֆիլմի հերոս, վերջին հաշվով, մեր մայրաքաղաքի հիմնադիրն է, կամ Տիգրան Երվանդյանը, Արտաշես 1-ինը: Տիգրան Մեծի մասին այնքան շքեղ դրվագներ կան, որ ամեն դրվագ առանձին ֆիլմ կարող էր դառնալ: Բացառիկ հետաքրքիր սյուժեներով ֆիլմեր կարելի է ստանալ Արշակունյաց և Բագրատունյաց դարաշրջանների պատմական դրվագներից: Կիլիկյան Հայաստանն ընդհանրապես ֆանտաստիկ է, աշխարհի խաչմերուկն էր ժամանակին: 19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի ֆիդայական շարժման, Արցախյան ազատամարտի մասին դրվագներ ունենք, հերոսապատումներ, որ կարող են հրաշալի ֆիլմեր դառնալ: Կարելի է նաև հայկական արքայական դինաստիաների պատմությունը վերածել սերիալի: Այլ հարց է, որ պետք է ճաշակով նկարահանել (հակառակ դեպքում լավ է ընդհանրապես չանդրադառնալ այդ թեմաներին, քան վատ անելով՝ փչացնել գաղափարը): Օրինակ, կորեական պատմական սերիալներն ինչքա՞ն ճաշակով են արված: Այսօր թուրքերն են նկարահանում իրենց պատմական սերիալները՝ հաճախ կեղծիքներ մատուցելով աշխարհին:
Սերիալով կարելի է ազգային ոգին բարձրացնել, բայց կարելի է նաև աղբ լցնել ժողովրդի հոգեբանության մեջ, ինչպես մեզանում հիմա անում են: Նույն ատոմային էներգիան և՛ նորմալ կյանքի ապահովման միջոց է, և՛ Հիրոսիմա-Նագասակի է դառնում։ Եթե մի օր որոշենք ազգային սերիալներ նկարահանել, պետք է նկատի ունենանք, որ դրանք միայն սկզբում են մեծ ծախս պահանջելու՝ արքունիքի տեսարան, տաճարի տեսարան, զենքեր, հագուստներ և այլն: Փոխարենը դրանց տված օգուտն անգնահատելի կլինի։
-Դուք Ձեր ֆիլմերով անդրադարձել եք արքաների, որոնք աստվածացվել են կենդանության օրոք: Մեր ժամանակներում ճիշտ հակառակն է, չկան վստահություն, ակնածանք: Ի՞նչն է փոխվել:
-Նախաքրիստոնեական շրջանում, ըստ էության, բոլոր արքաները մահվանից հետո աստվածացվել են: Եզակի էին արքաները, որոնց աստվածացնում էին կենդանության օրոք: Քրիստոնեական շրջանում կային տիտղոսներ` Արքայից արքա, Մեծագործ, Բարեպաշտ, Ողորմած, որոնցով ժամանակակիցները մեծարել, արժևորել են արքաներին: Այս առումով, իհարկե, ցավալի է այն, ինչ կատարվում է այսօր: Երբեմն ընկերներս ասում են` ներկա իրականության մեջ լավը չտեսնելով` պատմաբանի մասնագիտություն ես ընտրել, որ գոնե անցյալով մխիթարվես: Գուցե: Ամեն դեպքում, շատ կարևոր է նոր սերնդի մեջ սերմանել, որ ինքը վաղվա պետական գործիչն է, պետք է գործի այնպես, որ մնա պատվավոր հիշողությամբ: Անկախ Հայաստանը երեք նախագահ է ունեցել, ցավոք, երեքից ոչ մեկի մասին ժողովուրդը դրվատանքով չի խոսում: Հիշում եք, անեկդոտ-հարց կար մարտիմեկյան տխուր օրերին. հարցնում էին` եթե նավակի մեջ երեք հոգի լինի` Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանը, նավակը խորտակվի, ո՞վ կփրկվի: Պատասխանում էին` կփրկվի հայ ժողովուրդը: Սա ցույց է տալիս ժողովրդի հավաքական բացասական վերաբերմունքը: Ցավով եմ սա ասում, որովհետև ես այս երկրի քաղաքացին եմ։
-«Հազվադեպ կարելի է հանդիպել, երբ արքան, փրկելու համար ժողովրդին կամ երկիրը, զոհաբերել է իր անձը: Այդպիսին էր Մեծ Հայքի բանաստեղծ արքան»,- ասվում է ֆիլմում: Ի՞նչ է կատարվում այսօր, ո՞ւր է գնում աշխարհը:
-Շատ բարդ հարց է, երևի Աստծուն պետք է դիմել այդ հարցով։ Պատմության մեջ բոլոր ժամանակներում տարատեսակ նեղ շահերի համար զոհաբերել են ժողովուրդներին: Դրա համար էլ պատմության մեջ առանձնանում են վեհանձն գործիչները: Եվ պատահական չէ, որ մեր ստեղծած և ծրագրած ֆիլմերում մենք կենտրոնանում ենք անցյալի մեծագույն գործիչների կերպարների վրա, որոնք կարող են և պետք է չափանիշ դառնան նոր սերնդի համար:
-Ասել էիք` ինչ-որ ռաբիս երգի հոլովակի նկարահանման համար ծախսվել է 10-12 հազար դոլար, նույն գումարով, հնարավոր էր պատրաստել բավականին լավ հաղորդումներ կամ գիտահանրամատչելի ֆիլմ: Կարծում եք` հովանավորվում են այդ կարգի ծրագրերը, որովհետև ռաբիսի, շոու ասվածի պահանջարկն ավելի՞ շատ է:
-Այո, անճաշակությունը շատ է եթերում: Լավ գործ անելու համար մենք շատ հաճախ կամքի պակաս ունենք: Ոմանց համար այդ 10-12 հազարը մեկ խնջույքի գումար է: Կարելի է այդ խնջույքը չանել, փոխարենը, ասենք, մուլտֆիլմ ունենալ, որ իր երեխաները, թոռները նորմալ հայկական թեմայով մուլտֆիլմեր նայեն, ոչ թե ստիպված բավարարվեն միայն օտարաստեղծ մուլտֆիլմերով՝ ճապոնական Նարուտո, իսլամական Ալադին կամ ռուսական «Մաշան և արջը» և այլն: Անկախ Հայաստանի պատմության մեջ «Սասունցի Դավիթ» մուլտֆիլմի նկարահանումը նախաձեռնվեց, այն էլ, հիշում եք, տարիներով ձգձգվեց ֆինանսների պատճառով, հիմա էլ զգացվում է, որ սյուժեն մուլտֆիլմի կեսից շատ արագ է զարգանում-վերջանում:
-«Երկու կրակի արանքում»՝ ֆիլմում նման խորագիր կա: Այսօր էլ մեր երկիրը երկու կրակի արանքում է: Ի՞նչ է մատնանշում ֆիլմը:
-Այս վիճակը նոր չէ, բնականաբար: Ի դեպ, Հայաստանն այդպիսի իրավիճակում հայտնվեց հենց Արտավազդ Բ-ի ժամանակաշրջանից, իսկ 1801-ից մեր պատմության մեջ ստեղծվեց ավելի բարդ իրավիճակ, երբ երկիրը բաժանվեց երեք մեծ տերությունների միջև: Այսօր մենք հայտնվել ենք ռուսական և արևմտյան բևեռների արանքում: Փոքրաթիվ բնակչությամբ երկիրը պետք է փորձի լուծումներ գտնել, ամենակարևորը, պետք է ունենա երկրի նվիրյալ առաջնորդներ, որոնք ցանկացած միջազգային իրադրության մեջ երբեք չգնան ազգային շահերի զոհաբերման ճանապարհով: Ի վերջո, Ռուսաստանի հետ էլ կարելի է լեզու գտել, Արևմուտքի հետ էլ` առանց տրորելու ազգային շահերը: Կրկնեմ՝ հայոց արքաներին նվիրված ֆիլմաշարի նպատակը հենց դա է` նոր սերնդին դաստիարակել անցյալի վեհ կերպարների օրինակով ու հոգեբանությամբ: Ամեն հայ երեխայի մեջ կուզենայի այն գաղափարը սերմանված լիներ, որ ես եմ հայոց երկրի տերն ու արքան ու նաև, եթե հարկ լինի, ես եմ այդ երկրի համար առաջին զոհաբերվողը: Ցավոք, այսօր մեր մտածողության մեջ դա գրեթե բացակայում է: Հոմո-սովետիկուսի մտածողությունը չէր կարող այդպիսին լինել, իսկ մենք այսօր խորհրդային շրջանից շատ բաներ ենք ժառանգել, ու, ցավոք, վատ բաներ:
-Դարակներում մնալու վտանգ չի՞ սպառնում Ձեր ֆիլմերին:
-Բացարձակապես՝ ոչ: Ֆիլմի շնորհանդեսից հետո ամեն օր զանգում են, հետաքրքրվում, թե հաջորդ դիտումը ե՞րբ կլինի, սկավառակներ կթողարկվե՞ն, թե՞ ոչ: Ռուսերեն և անգլերեն թարգմանություններն ավարտելուց հետո կթողարկվի եռալեզու սկավառակը՝ նաև արտերկրում լայնորեն տարածելու նպատակով: Ֆիլմերը կտեղադրվեն նաև համացանցում, և ամեն հայ երեխա իր տանը նստած ազատ կներբեռնի, կդիտի, ինչը մեզ համար շատ կարևոր է:

http://www.irates.am/hy/1394787198
Զրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

«Մենք վաճառված տոմսերի գումարով պատերին թանկ նկարներ չենք կախում, թանկ մեքենաներ չենք գնում, դերասաններին ենք վճարում»
«Մենք վաճառված տոմսերի գումարով պատերին թանկ նկարներ չենք կախում, թանկ մեքենաներ չենք գնում, դերասաններին ենք վճարում»
11.03.2014 | 12:18
Սոս Սարգսյանի անվան համազգային պետական թատրոնը թատերասերների դատին կհանձնի Վիլյամ Շեքսպիրի «Համլետը»` Վիգեն Չալդրանյանի բեմադրությամբ: Թատրոնի տնօրեն ՎԱՐԴԱՆ ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ տեղեկացրեց, որ նախատեսվում է ևս երկու առաջնախաղ: Նարինե Գրիգորյանը կբեմադրի Դանիիլ Խարմսի «Խենթերը» պայմանական վերնագրով ներկայացումը: Հավանաբար, մի կատակերգություն էլ կբեմադրի Սամսոն Ստեփանյանը` «Ծիծաղելի փողեր» պայմանական վերնագրով:
Համազգային թատրոնի ներկայացումները տեղի են ունենում Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի բեմում:
-Համազգային թատրոնի շենքի հարցը դեռևս առկախ է: Կարելի՞ է ասել, որ այն շարունակում է մնալ Համազգայինի թիվ մեկ խնդիրը:
-Իհարկե, դա համազգային թատրոնի առաջնային խնդիրն է, մեծ նպատակը: Միևնույն ժամանակ, համազգային թատրոնի կենսագործունեությունը պայմանավորված չէ շենքի լինել-չլինելու խնդրով: Պարզապես, շենք չունենալու հանգամանքը էականորեն խանգարում է մեր կենսագործունեության բնականոն ընթացքին, մենք պարտավորված ենք հարմարվելու, շարունակ զիջումների գնալու, ստիպված ենք մեր ստեղծածը, մեր անունը խառնել ուսանողական ներկայացումների հետ: Մի օրինակ եմ ուզում բերել, Բոստոնի «Railway» թատերախմբի դերասանների հետ էինք զրուցում, ասացին` 15 տարվա թատերախումբ ենք, 10 տարի պայքարեցինք, և մեր իշխանությունները մեզ շենք տվեցին: Իրենք, որպես այդպիսին, ամերիկյան թատերական համակարգում երևույթ չեն: Մենք 22 տարի, ընդ որում, Սոս Սարգսյանի գլխավորությամբ, ազնվորեն ծառայել ենք պետությանը, ժողովրդին և չենք կարողացել հասնել մեր նպատակին, ինչին հասել են մի խումբ երիտասարդներ: Ես չեմ վախենում ասելուց, որ համազգային թատրոնը բազմաթիվ ներկայացումներ է ունեցել, որոնք հայկական թատերական իրականության մեջ երևույթ են, վստահաբար ասում եմ նաև, որ համազգային թատրոնն ունի ամենատաղանդավոր երիտասարդական դերասանական կազմը և չունի ամենատարրական պայմանները:
-Ի՞նչն է հանդիսատեսին բերում թատրոն` լավ ներկայացո՞ւմը, դերասանական կա՞զմը, ռեժիսո՞րը:
-Հանդիսատես ունենալու առաջին պայմանը լավ ներկայացումն է: Կարող է հայտնի դեմք խաղալ ներկայացման մեջ, բայց ներկայացումը չապրի, հանդիսատեսը չսիրի այն: Լավ ներկայացումն էլ իր հերթին պահանջում է մաքուր, լավ աշխատանք: Մեր թատրոնը մի սկզբունք ունի, որը Սոս Սարգսյանն է մեր մեջ արմատավորել՝ երբեք ոչինչ ի միջի այլոց չանել: Ամեն բան պետք է արվի որակով, նպատակով և ճաշակով: ՈՒնեցել ենք ներկայացումներ, որ չեն ապրել: Բայց դրան զուգահեռ կան սիրված ներկայացումներ, որոնք մշտապես անցնում են լեփ-լեցուն դահլիճներում` «Մի գավաթ բարություն», «Sale», «Հացի խնդիր», «Բլեզ», «44 աստիճանի վրա» և այլն:
Թատրոնը համախմբային արվեստ է: Ինձ համար միշտ անհասկանալի են քննարկումները, թե ո՞րն է ավելի կարևոր` դրամատո՞ւրգը, դերասա՞նը, թե՞ բեմադրիչը: Բոլորն էլ կարևոր են: Պետք է դնել լավ ներկայացման խնդիր, մնացած հարցերը հանդիսատեսին չեն հետաքրքրում:
-Բայց ոչ վաղ անցյալում հանդիսատեսը թատրոն էր գնում նայելու, ասենք, Ֆրունզիկ Մկրտչյանին, Կարպ Խաչվանքյանին:
-Բացառիկ անհատների մասին չէ խոսքը, դա ուրիշ խոսակցություն է: Ստանիսլավսկին մի առիթով ասել է, որ եթե բոլոր դերասանները տաղանդավոր լինեին, ռեժիսորական հնարամտություններ կիրառելու կարիք չէր լինի: Բայց եկեք հարցին այլ տեսանկյունից նայենք՝ ինչո՞ւ Ֆրունզիկ Մկրտչյանը չխաղաց «Սիրանո դը Բերժերակը», այլ խաղաց «Պաղտասար աղբարը» ու շատ այլ ներկայացումներ: Թե՞ Կարպ Խաչվանքյանի բոլոր ներկայացումներն էին լավը: Նա շատ ավելի լուրջ, համաշխարհային մասշտաբի կերպարներ է կերտել, որոնք հայտնի չեն, բայց «Տաքսի-տաքսին» բոլորին հայտնի է, որովհետև հեշտ է, մատչելի: Մինչդեռ դա իր արվեստի շատ փոքր մասն է:
-Մեր բեմադրիչները հազվադեպ են անդրադառնում Ժամանակակից դրամատուրգների գործերին: Ձեր կարծիքով` չկա՞ն լավ գործեր, թե՞ բեմադրիչները չեն համարձակվում նոր գործի մոտենալ, որը ժամանակի քննություն դեռ չի անցել: Չնայած հայտնի դրամատուրգներ, քիչ թե շատ, ունենք:
-ՈՒնենք լավ դրամատուրգներ և անկեղծ լինելու համար ասենք, որ նրանց գործերը բեմադրվում են: Իմ կարծիքով` այստեղ մտածելակերպի խնդիր կա, ռեժիսոր-դրամատուրգ փոխվստահության խնդիր: Ռեժիսորին պետք է թույլ տաս ազատ ստեղծագործել, իսկ ժամանակակիցները շատ են կառչում իրենց ստեղծագործությունից: Դասականի դեպքում ոչ ոք չի ասի` ինչո՞ւ այսպես կամ այնպես արեցիր: Երբ Երվանդ Ղազանչյանի հետ բեմադրում էինք «Չարենցի ուղղիչ տունը», Աղասի Այվազյանն ասաց` սա քո ներկայացումն է, ես չեմ միջամտելու: Եթե դրամատուրգների մեջ գերակշռի բեմադրիչին ազատ թողնելու այս մտածելակերպը, ամեն ինչ շատ ավելի հեշտ կլինի: Մեծ մասամբ դրամատուրգները խանդով են վերաբերվում իրենց ամեն բառին: Հասկանում եմ, իրենք ապրել են դա, գիշերներ են լուսացրել, բայց եթե ուզում ես, որ գրականությունդ ունենա իր թատերական արտահայտությունը, պիտի որոշակի փոխզիջման գնաս:
-Քանի որ խոսեցիք Աղասի Այվազյանի մասին, հարկ է նկատել, որ նրա պիեսները քիչ են բեմադրվում: Ձեր թատրոնի խաղացանկում նույնպես չկան:
-Նախ և առաջ, ես չունեմ Այվազյան բեմադրելու առաջարկ` ռեժիսորների կողմից: Մեր քաղաքում կան ռեժիսորներ, որ ասում են` դուք ասեք, թե ինչ անենք: Արդեն ինչ-որ բան կոտրվում է իմ մեջ: Եթե ես պետք է գաղափարը տամ, ինքս էլ կբեմադրեմ: Ես կարող եմ ստեղծել դաշտ, որ իրենց գաղափարներն իրականանան:
-Մայր թատրոնի տնօրենը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ գնալով հանդիսատեսի պակասն ավելի է զգացվում, ու երբ ուրիշ թատրոնների 300-տեղանոց դահլիճում 200 հոգի է լինում, ասում են՝ դահլիճը լիքն է, իրենց պարագայում լիքը դահլիճը ենթադրում է 600-700 հանդիսատես, որն ապահովելը բարդ խնդիր է այսօր: Ի՞նչ կասեք այս մասին: Գիտեմ, որ հանդիսատեսի պակասից երբեք չեք դժգոհել:
-Ես հասկանում եմ ասածի տրամաբանությունը, բայց շատի-քչի հարց չենք լուծում: Մեծ թատրոնների հնարավորությունները նույնպես մեծ են, նաև այդ տեսանկյունից կարող ենք նայել: Հարցն այն չէ, որ մենք ավելի լավ ենք աշխատում, իրենք՝ ավելի վատ, կամ հակառակը: Հանդիսատեսի խնդիր մենք չունենք, ինձ համար կարևորը Հայաստանում արվեստասերների թվի շատացումն է: Թող լինեն դասական երաժշտության սիրահարներ, թանգարանի սիրահարներ, դրանով ազգն ավելի բարիանում է, ավելի մաքրվում, հարստանում: Մենք չափազանց քաղաքականացված ենք, քաղաքական որևէ նորություն այնքան արագ է տարածվում ժողովրդի մեջ, որ ուղղակի ապշում ես: Երբ հարկ է լինում որևէ մշակութային իրադարձություն տարածել, դա արդեն գումար արժե: Ես ցավով պետք է ասեմ, որ մեզնից գումար ուզեցին առավոտյան հեռուստածրագրում հյուր ընդունելու համար: Թեև Հանրային հեռուստաընկերությունը, «Երկիր մեդիան», «Արը», «Կենտրոնը» միշտ աջակցել են մեզ:
-Ներկայացումների տոմսերը մատչելի՞ են:
-Այո, մատչելի են, ավելի էժան չի կարող լինել: Մեր տոմսերը 1000-1500 դրամ են, դրանց իրական արժեքը, ըստ իս, մեկ 0-ով ավելի է: Բայց քանի որ մենք պետական թատրոն ենք, ստանում ենք պետական աջակցություն, պարտավորվում ենք մեկ «0»-ով պակաս վաճառել: Դա պետական թատրոնի առավելությունն է: Կոմերցիոն թատրոնների, թատերախմբերի ղեկավարներից հաճախ լսում ես, որ իրենց տոմսերը թանկ են, որովհետև լավն են ներկայացումները: Նման բան չկա: Մեր հանդիսատեսի թիվը տարեկան կտրվածքով ոչ միայն չի զիջում, այլև մի քանի անգամ ավելի է: Շատերը շփոթմունքի մեջ են, կարծում են` «Յոթ ու կեսն» է լավ ներկայացումը: Դե թող ապրի այդ բեմադրությունը, շաբաթը երկու անգամ թող բեմադրեն:
-Բացասաբա՞ր եք վերաբերվում, երբ թատրոնի դերասանը խաղում է սերիալում, աշխատում ակումբներում և այլն: Դա պայմանավորված է ցածր աշխատավարձո՞վ:
-Աշխարհում ամենուր դերասանները նկարահանվում են կինոյում, հեռուստասերիալներում, ձայնագրությունների են մասնակցում, կրկնօրինակումներ են անում: Իսկ ո՞վ պետք է անի: Դա իրենց աշխատանքն է: Շատ քիչ դերասաններ կան, որ միայն թատրոնում են խաղում: Պետք է դուրս գալ այդ հնացած մտածելակերպից, թե դերասանը գերբնական երևույթ է, իրեն պետք է փող տան, լավ նայեն: Այո, դերասանը կարևորագույն երևույթ է, մոգ է, բայց դերասանը պետք է աշխատի: Ասեմ նաև, որ կոնկրետ մեր թատրոնի պարագայում դերասանները յուրաքանչյուր հանդիսատեսի մուտքից հավելավճար են ստանում: Մենք վաճառված տոմսերի գումարով պատերին թանկ նկարներ չենք կախում, թանկ մեքենաներ չենք գնում, դերասաններին ենք վճարում: Ես հպարտ եմ դրանով:
-Մարզերում հյուրախաղեր ունենո՞ւմ եք:
-Հաճախ ենք ունենում, և հաճախ են լինում հիասթափությունները: Տեղական ինքնակառավարման մարմիններն առանձնապես շահագրգռված չեն: Տարին գոնե մեկ անգամ անվճար ներկայացումներ ենք ունենում Արցախում, որտեղ շատ սիրված են: Բայց անցյալ տարի տոմսեր վաճառեցինք, ստացված գումարը տրամադրեցինք Ստեփանակերտում կառուցվող Սուրբ Մայր Աստվածածին եկեղեցու շինարարությանը: Ես նույնիսկ չգիտեմ՝ ինչքան գումար է հավաքվել, անկեղծ ասած, հետաքրքիր էլ չէ: Կարևորը՝ իմ դերասանները վստահ են, որ գոնե մի քար տեղադրել են կառուցվող եկեղեցու հազարավոր քարերի մեջ:
-Դրսում հյուրախաղեր նախատեսվո՞ւմ են:
-Մենք ամեն տարի Հայաստանի սահմանները հատում ենք: Անցյալ տարի հյուրախաղեր ենք ունեցել ԱՄՆ-ում, Լիբանանում, Էստոնիայում, Գերմանիայում: Այս տարի դեռ հստակ չեմ կարող ասել` երբ և որտեղ ենք հանդես գալու:
-ՈՒսումնական հաստատություններում հնարավո՞ր է, որ վերականգնվի թատրոնի տոմսերի վաճառքի աբոնեմենտային սկզբունքը: ՈՒնե՞ք ներկայացումներ, որոնք կարող են ընդգրկվել ուսումնական ծրագրում:
-Այո, ունենք ուսումնական ծրագրային ներկայացումներ տարբեր տարիքային խմբերի համար, օրինակ` Հրանտ Մաթևոսյանի «Կայարանը», Մկրտիչ Խերանյանի «Շխոնց Միհրանը», որ, կարծում եմ, ամեն հայ մարդ պիտի նայի:
-Եվ վերջին հարցը: Թվում է, սիրում ենք մեր արվեստագետներին, արտիստներին, բայց Վարդան Պետրոսյանի օրինակով տեսանք, որ մեր հասարակության վերաբերմունքը շատ հակասական է, ծայրահեղ բևեռացված: Մի մասը պաշտպանում էր դերասանին, մյուս մասը, այսպես ասած, նրա դեմ էր:
-Ախր պետք է հասկանալ բոլոր կողմերին: Այն, ինչ կատարվեց, այնքան ողբերգական է, որ գնահատական տալու իրավունք չունենք, միայն Աստված կարող է դատել: Նախախնամություն կար, ճակատագիր: Կարծում եմ` լավագույն պատասխանը Վարդանը տվեց, ասաց` ես ինքս եմ ինձ դատապարտել մինչև կյանքիս վերջ: Այստեղ ճիշտ ու սխալ ման գալը, իմ կարծիքով, բարոյական չէ:
Զրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

http://www.irates.am/hy/1394526036