Заметка

«Մթնշաղն ինձ համար լուսաբացի փուլ է»

«Մթնշաղն ինձ համար լուսաբացի փուլ է»

05.03.2014 | 15:34

«Ջրահարս», «Մթնշաղ», «Կարոտ», «Անգույն լռություն», «Դեպրեսիա»…Այս երգերով է ներկայանում երիտասարդ երգահան Վահրամ Մթնշաղը: Նա ունի նաև գործիքային ստեղծագործություններ: Մանագիտությամբ` բժիշկ է:

-Ինչո՞վ են առանձնանում երգերդ:
-Դժվար է ասել, գրելիս փորձում եմ երգի մեջ դնել այն, ինչ հարազատ է ինձ, առանց կամուկացի, առանց շրջանակների մեջ մտնելու:
-Ովքե՞ր են երգերիդ առաջին ունկնդիրները:
-Սկզբում ինքս ինձ համար էի կատարում դրանք, դժվար էր մերկանալը` ապրումների առումով: Հետո ներկայացրեցի ուսանողական շրջանակներում:
-Երգել ապրե՞լ է նշանակում:
-Երգելը հոգու անհասկանալի ցանկություն է: Դիմացինիդ ստիպում ես նայել քո առանցքից, ինքնարտահայտվում ես, ձեռք մեկնում, գայթակղեցնում, հիասթափեցնում:
-Բացի երգից, ինչո՞վ ես զբաղվում:
-Սիսիանի առանձին գումարտակի բուժկետի պետ եմ, բժշկական ծառայության ավագ լեյտենանտ:
-Իսկ հենց Սիսիանում համերգներ չե՞ս ունեցել:
-Ընկներներս Գորիսում կազմակերպում են համերգներ, մասնակցել եմ: Սիսիանում ծանոթացել եմ հրաշալի մարդկանց հետ: Հաճախ ենք հավաքվում արվեստանոցում, խոսում ենք, քննարկում, նվագում, երգում: Ջերմ է:
-Ինչո՞ւ Մթնշաղ:
-ՈՒսանողական տարիներին դասերի ժամին կամ քնում էի կամ նկարում: Ռոմանտիկ էր: Բեմ էի նկարում, երեք կիթառահարներ, իսկ վերևում գրում էի` «Մթնշաղ»: Ավելի ուշ սկսեցի երգել ու կիթառ նվագել: Դա իմ մթնշաղն էր, անցում` խավարից դեպի լույս: Գուցե հայերեն չի հնչում, բայց մթնշաղն ինձ համար լուսաբացի փուլ է:

-Հեղինակային երգը ավելի շատ ունկնդիր ունի քաղաքո՞ւմ, թե մարզերում:
-Մարզերում ավելի շատ են «քաղցած» ունկնդիրները:
-Հեղինակ-կատարողների նոր սերունդ կա: Շփվո՞ւմ եք, լսո՞ւմ եք իրար:
— Գրեթե բոլոր երիտասարդ հեղինակ-կատարողները ընկերներս են` Հարություն Ապրեյանը, Վարդան Գալստյանը, Ռուբեն Դալլաքյանը:
-Երազներիդ մասին…
-Երազներիս մասին երևի չբարձրաձայնեմ, թեև բոլորն է իրականանում են:

http://www.irates.am/hy/1394019391
Ճեպազրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

«Ամեն օր ալտրուիստական մի քայլ պետք է անես հանուն նրա, որ ինչ-որ մեկը ժպտա»

«Ամեն օր ալտրուիստական  մի քայլ պետք է  անես  հանուն նրա, որ ինչ-որ մեկը ժպտա»

04.03.2014 | 11:57

«Կար ու չկար», «Երևի մի օր», «Աշունը եկավ». պոետ-երգահանՎԱԽԹԱՆԳ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ սիրված երգերի շարքը երկար կարելի է թվարկել: Նրա նախաձեռնությամբ Երևանում հիմնվել է «Բարդ» ակումբը: Ամեն ուրբաթ երևանյան գողտրիկ անկյունում հայ բարդերը ներկայանում են իրենց հին ու նոր երգերով: Մինչ հերթական համերգը սկսվելը զրուցեցի Վախթանգ Հարությունյանի հետ` մեր քաղաքի մասին, հեղինակային երգարվեստի, հարազատության ու անտարբերության, ինքնության որոնումների, տեսանելի ու անտես երևույթների մասին: Հարցերի մի մասը ծնվել է հենց նրա երգերից:

-«Ինչքան ունես սրտում երազ, այնքան դժվար է պայքարել»: Իսկապե՞ս ավելի դժվար է պայքարել, երբ երազներդ շատ են:
-Իհարկե, դժվար է, որովհետև ցանկացած երազի մեջ ճերմակը շատ է, իսկ իրականությունը քեզ բախում է տարբեր «գույների», որոնցում կորուստը շատ է: Դու քո երազների հետ ընդդիմություն ես հավաքում շուրջդ: Ինչքան քեզ նպաստողներ կան, այնքան էլ խանգարողներ` տեսանելի ու անտեսանելի: Եվ ինչքան մեծ է երազանքդ, այնքան մեծ է նաև «մատաղդ»:
-«Կյանքը հոսում-անցնում է, հետ չես բերի»: Ի՞նչը կուզեիք հետ բերել, վերապրել նորից:
-Հիմա ոչինչ հետ չեմ բերի, բայց այնտեղ շատ ավելի կարևոր տողեր կան: Այն իրականում ոչ թե հետադարձ հայացք է, այլ հետադարձ հայացք հանուն նրա, որ այլևս հետ չնայես, ոչ մի պարագայում հետ չնայես, կորուստ է, թե կորուստ չէ, էական չէ: Որովհետև, երբ ինքը անցնում է, դառնում է բեռ, իրեն թողնելու կարիք ունես: 
-ՈՒ հենց այստեղ Գյոթեն ասում է. «Անցյալից երբեք ոչինչ չի անհետանում»:
-Իմ պարագայում անցյալից ամեն ինչ էլ անհետանում է, որովհետև այն գոյություն չունի այլևս: Ամեն օր մի պատմություն է գրվում, եթե ես ամեն օր ուսումնասիրեմ անցյալիս պատմությունների շարքը, օրս կկորչի: 
-Հախվերդյանն իր երգերից մեկում ասում է. «Թող օրհնվի անունը նրա, ում երգացանկից երգեր գողացա»: Կա՞ մեկը, ում երգերից երգեր եք գողանում` ազդվելու իմաստով, սովորելու, հեղինակային երգը սիրելու:
-Իհարկե, շատ կան, ու շարունակում եմ «ազդվել»: Հեղինակային երգը շերտավորված ընկալման հնարավորություն է տալիս: Դրանում է նրա յուրահատկությունը. խոսքի միևնույն պարզության մեջ կարող ես և ավելի իմաստուն բաներ ընկալել, և ավելի պարզունակ: Ազդվել եմ Օկուջավայից: Շատ եմ երգել Հախվերդյանի երգերը: Գուցե լեզվամտածողության հենասյուներից մեկը դարձել է Ռուբենի երգը: Հետագայում ծանոթացել եմ շատ բարդերի հետ` հայ, ռուս, ֆրանսիացի, ուկրաինացի: Շփվում եմ նաև ժամանակակիցների հետ: 
-Բարդերը հիմնականում իրենց ժամանակն են ներկայացնում, բայց ժամանակի հետ այդ երգերը չեն հնանում: Այսօր էլ Վիսոցկի ենք լսում. ասելիք ունի, ոչ մի երգը չի հնանում:
-Վիսոցկին բացառիկ երևույթ է, մարգարեության մեծ բաժին ունի, որին պարբերաբար կարելի է անդրադառնալ, վերլուծել: Բայց ամենակարևորը հեղինակային ժանրում այն է, որ խոսքը, անուղղակիության հաշվին, ժամանակից դուրս է մղվում: Մարդ արարածը հազար, 5 հազար, 10 հազար տարի առաջ հարցականներ ուներ, հիմա էլ ունի: Հարցերից ամենակարևորը հետևյալն է` ո՞վ եմ ես և ո՞ւր եմ գնում: Փիլիսոփաները, գաղտնաբանները, կրոնագետները, աթեիստները, գիտնականները, բոլորն էլ այդ հարցի պատասխանն են փորձում գտնել` մեկը մյուսին հաճախ հերքելով: Մենք մեր ինքնությունն անընդհատ փնտրում ենք: ՈՒ մի տարիքում կարողանում ես ասել` ես գտել եմ այն, ինչ փնտրում էի, ու գուցե երջանիկ եմ մասամբ, որովհետև գիտեմ` ո՛ր տեսակն է ինձ հարազատ, ում հետ եմ ես իմ ազատությունների մեջ ներդաշնակ: Նրանցից շատերն այսօր չկան, շատերն ուրիշ երկրում են բնակվում, բայց կարդում ես, լսում ու հասկանում ես, որ քո տեսակն է, քո ընկերը: Տարածությունը ոչինչ չի նշանակում, մենք ապրում ենք մի իրականության մեջ, ուր երջանիկ ենք, երբ տեսնում ենք, որ կան մեզ նմանները, և տխրում ենք, երբ չհասկացվածության չափաբաժին ենք ապրում, որովհետև նմանների մեջ չենք: 
-Դեմ չե՞ք, որ կատարեն Ձեր երգերը: Կատարո՞ւմ են:
-Ռուսաստանում ոմանք կատարում են իմ ռուսերեն երգերը, երբեք դեմ չեմ եղել: Մայիսին հրավիրվել եմ Օկուջավային նվիրված հեղինակային երգի փառատոնի: ՈՒրախալի է, երբ այն, ինչ դու անում ես, դուրս է գալիս այն սահմաններից, որտեղ ապրում ես, և ինչ-որ մեկի համար դառնում է հարազատ: 
-Ի՞նչ էական բաղադրիչներ ունի հեղինակային երգը: 
-Երեք կետ կա. խոսքի պոետիկ բաժինը` կալորիան, կիթառին տիրապետելու արվեստը և էսթետիկան: Թեպետ կիթառին տիրապետելը շատ փոքր բաժին ունի: Պոեզիան խտացված ապրում է, պետք է ճիշտ մատուցված, արժեքային բանաստեղծություն լինի, որից հետո կարող ես երկու ակորդ իմանալ և մատուցել, կարող ես նաև կարդալով մատուցել, և դա լինի հեղինակային երգ: Օկուջավան հետաքրքիր պոետ է, կիթառին տիրապետել է շատ վատ, բայց դա չի խանգարել, որ նրա երգերը սիրվեն ու ապրեն:
-Երբեմն երգը նույնացնում են հեղինակի հետ, և արդեն դժվար է զատել` երգչի՞ն են սիրում, թե՞ նրա արվեստը: Հակառակն էլ է լինում, ասում են` ինքը լավը չի, բայց երգերը լավն են:
-Ես ինձ չեմ նույնացնում իմ երգերի հետ: Դա կյանքի մի չափաբաժին է, որն ապրելուց հետո խնդիր ունես քեզնից դուրս նետելու, իհարկե, այդ պահին կատարյալ տեսքի բերելուց հետո: Բայց նույնանալ կերպարի հետ կամ վերապրումը կրկնել երբեք չեմ ցանկանում:
-Ի՞նչը կարող է ստիպել, որ երգեր չգրեք: Ստեղծագործական դադար ունեցե՞լ եք:
-Մոտ երեք տարի ընդհանրապես երգ չեմ գրել, բայց երեք տարի նկարում էի: Կարևորը` դրսևորումը անկեղծ լինի: 
-Ալբոմների վաճառքը 80 տոկոսով նվազել է` համացանցի «երեսից»: Ամեն դեպքում, քանի՞ ալբոմ եք թողարկել, և ինչպե՞ս են վաճառվում: 
-Վեց ալբոմ է լույս տեսել 98-ից սկսած, առաջին իսկ ալբոմից երբևէ չեմ մտածել, որ վաճառքը եկամտաբեր լինի: Նպատակս երգերը մի տեղում հավաքելն է, որից հետո այն ինձ համար դառնում է թերթած էջ: Ի միջի այլոց, բոլոր երգերս, նույնիսկ նոր երգերը, որ դեռ չեն ընդգրկվել ոչ մի ալբոմում, տեղադրում եմ համացանցում, հրավիրում եմ լսելու, բեռնելու: Սկավառակը ինձ համար դարձել է հուշանվերի պես մի բան, որ հեղինակի ստորագրությամբ կարող ես ունենալ: Իսկ համացանցում առանց այդ հուշանվերի էլ կարող ես լսել երգը:
-Ե՛վ հեռանալու մասին եք երգում, և՛ վերադարձի: Ավելի շատ հեռանո՞ւմ եք, թե՞ վերադառնում:
-Փախչում եմ, որ վերադառնամ, վերադառնում եմ, որ փախչեմ: 
-Քանի՞ երգ ունեք: 
-Չեմ հաշվել: Արձանագրել եմ շուրջ 100 երգ ձայնասկավառակներում, ինչը չի ձայնագրվել, ուրեմն չկա: Երգեր կան, որ ոչ մեկի չեմ ցույց տվել, կիսատ են, թերի, չհանգուցալուծված: Եթե ինձ համար հետաքրքիր չեն, ի՞նչ իմաստ ունի դուրս հանելը:
-«Կար ու չկար մի մարդկություն»` ասում եք «Կար ու չկար» երգում: Հիմա կա՞, թե՞ չկա: 
-Կա այնքան, ինչքան մենք հավատում ենք, չկա այնքան, ինչքան մեր ներսի հնարավոր տարբերակին տեղ չենք տալիս: Աշակերտն ուսուցչին հարցնում է` ինչքա՞ն պիտի համբերենք, որ այս ամենն ավարտվի, ասում է` եթե համբերեք, երբեք էլ չի ավարտվի: Պետք է քայլ անես, որ ինչ-որ բան փոխվի: Ամեն օր ալտրուիստական մի քայլ պետք է անես հանուն նրա, որ ինչ-որ մեկը ժպտա: 
-Խորհրդային տարիներին արգելված շրջան է եղել հեղինակային երգի համար, հիմա էլ «արգելված» է այն առումով, որ եթերո՞ւմ չկա: 
-Դա հեռուստաընկերությունների կոմերցիոն ռեյտինգաորսն է, որը դուրս է մղել այն ամենը, ինչը կոմերցիոն չէ: Այստեղ պետական հոգածության խնդիր կա (իհարկե, ոչ բոլոր պետական այրերը գիտեն, որն է մեր մշակույթը): Իրական մշակույթը չի կարող կոմերցիոն լինել մի պարզ պատճառով. դա վաղվա օրվա կերակուր է, և այսօր ապրող մարդը դրա կարևորությունը չի զգում: Մշակույթի գերխնդիրը վաղվա օրվան պատրաստվելն է, և աջակիցը պետք է լինի պետությունը: Մենք այսօր պարծենում ենք Արամ Խաչատրյանով կամ Ավետ Տերտերյանով հենց այն պատճառով, որ ժամանակին նմանատիպ քաղաքականություն է իրականացվել: Ասել են` դուք չեք հասկանում` Տերտերյանն ով է, վաղը կհասկանաք: Դրա համար այսօր նա պետք է հնարավորություն ունենա սիմֆոնիաներ գրելու, և երբ ժամանակը կգա, երբ կգնահատվի նրա արվեստը, կասեն, որ մենք ստեղծեցինք հնարավորություն, որ նա արարի: Իսկ հիմա արվեստագետին ասում են` գնա հովանավոր գտիր, հովանավորն էլ ասում է` իմ օգուտը ո՞րն է, և արվեստագետը ստիպված է լինում թողնել իր գործն ու զբաղվել կիրառական արվեստով, որն արդեն արվեստ չէ, արհեստ է: Իհարկե, կան մարդիկ, որ գիտակցում են այս ամենի կարևորությունը: 
-Մեր քաղաքում այնքան խնդիրներ կան. մարդիկ դուրս են գալիս փողոց, ակցիաներ են անում, հույսը մեռնում է, քաղաքը, մի տեսակ, տխուր է: Ի՞նչն է Ձեզ ամենից շատ մտահոգում: 
-Մտահոգում են առաջին հերթին անարդարությունը, անտարբերությունը, լկտիությունը, սոված մնացածների քանակը, անսեր ու անսիրտ մնացած, օտար ու օտարացած մարդկանց քանակը: «Գիշեր է, գիշեր» երգը վերջին շրջանում եմ գրել` գիշերային մտորումներից հետո, երբ հեռուստաալիքները հերթով փոխեցի, մի հեռուստաալիքով տեսա հատուկ զգեստով մարդկանց, որոնք խոսում էին բարոյականության մասին, բայց գիտես, որ նրանց մեջ բարոյականություն չկա, մի տեղ տեսա պետական չինովնիկի, որ, տարբեր երկրներում գումարները թաքցնելով իր երկրից, խոսում էր ազգիս փրկության մասին, մի ուրիշ հեռուստաալիքով տեսա շոու-բիզնեսի կարկառուն ներկայացուցիչներին, որոնք խոսում էին հայրենասիրության մասին: Այդպես գրվեց երգս: Դուրս եկա տնից, զբոսնեցի քաղաքում ու երգի վերջում մտովի գտա այն մարդկանց, որոնց հետ ապրում եմ կյանքս: Ես հավատում եմ, որ մի օր այս ամենը վերջանալու է, պիտի առավոտ բացվի մեր երկրում: Մենք ունեցել ենք 90-ականների սկիզբ, երբ հավատը երկու տարուց ավելի մեզ պահել է ցուրտ, մութ, սոված երկրում, մենք չենք փախել, մենք մնացել ենք այս երկրում: Հիմա առկա է հակառակ պատկերը. ցուրտ չէ, բայց հույս չի մնացել: Անարդարությունը շատ դժվար տանելու բան է: Կուզեի ամեն ինչ կոչվեր իր անունով: Ադամյան Արմենի վերջին երգերից է` թող անվանեն ամեն ինչ իրենց անուններով` սևը` սև, սպիտակը` սպիտակ: Ինչը տեղի չի ունենում և ընդվզման առիթ է տալիս: Հանրային և քաղաքացիական գիտակցություն ունեցող ակտիվ սերուցքը, որը 90-ականների ծնունդ է, որ ծնվել է ըմբոստ, բռունցքները վեր բարձրացրած մարդկանց սերմից, այսօր պահանջում է այն երկիրը, որի համար իրենց հայրերը բռունցք են բարձրացրել և չեն ուզում ապրել խեղված իրականության մեջ: Երգ եմ գրում ու մտածում` լավ կլիներ` ես այդ երգը չգրեի, ինչքան էլ այն սիրվում է: Կուզեի չլիներ արդարության այդ պակասը: 
-Մեծ թվով հանդիսատես ունեն շոու-բիզնեսի աստղերը և՛ մեզանում, և՛ սփյուռքում: Ինչո՞ւ, չունե՞նք ճաշակով հանդիսատես: 
-Դյուրին կերակուրը հեշտ է մարսվում, բարդություններ չի առաջացնում մարսողության համար: Ժողովրդի հիմնական զանգվածը դյուրամարսի կողմնակից է: Ես ռաբիսի ապաշխարանք տեսել եմ, երբ եկել է այս քարապատ դահլիճն ու փոխել երգի մասին իր պատկերացումը, հրաժարվել իր պատերին փակցված պաստառներից, որտեղ Ձեր նշածների պատկերներն են եղել: Նման խոհերն են առիթ տվել, որ 2012-ին «Բարդ» ակումբի նախաձեռնությամբ հրատարակվի հեղինակային երգի հավաքածու, որտեղ 127 երգ կա: Սկավառակին կից գրքում զետեղված են երգերի տեքստերն ու կիթառի համար նախատեսված ակորդները: ՈՒսուցողական ձեռնարկ է. այն երիտասարդները, ովքեր սիրում են կիթառը, կարող են նվագել իրենց սիրած երգերը: Դա այնքան անկեղծ չափաբաժին է, որ միանգամից կլանում է մարդուն, ու նա դառնում է այդ երևույթի կրողը: Դրա համար գոյություն ունեն ակումբի ուրբաթօրյա փոքրիկ հանդիպումներն ու համերգները: Ամեն անգամ հանդիպում ենք, զրուցում` հիշելով 30 տարի առաջ գրված երգերը, նաև ներկայացնում նոր երգերը: Անկեղծորեն խոսում ենք այն ամենի մասին, ինչով ապրում ենք:

 http://www.irates.am/hy/1393852483

Հարցազրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

«Իսկ այստեղ չկան ընկերություն, հարևանություն, արև և էներգիա»

«Իսկ այստեղ չկան ընկերություն, հարևանություն, արև և էներգիա»

14.02.2014 | 12:17

«Արաքս» երաժշտական խումբը հիմնվել է Բելգիայում` 2004-ին: Կազմված է հայ և օտարազգի երաժիշտներից, ներկայացնում է բացառապես մաքուր հայկական երաժշտություն` Կոմիտաս, Սայաթ-Նովա, Խաչատուր Ավետիսյան, Արտաշես Քարտալյան:
Թավջութակահար Դոմինիկ Պենսեյրդը ֆլամանդացի է, ազգությամբ հրեա ժան-Մարկը ֆլութ է նվագում, բրազիլացի Ռենատո Մարտինսը` հարվածային գործիքներ: Խմբի հետ հանդես է եկել նաև բելգիացի երգչուհի Լոլա ՈՒոթերսը: «Արաքսի» հիմնադիրներն են դուդուկահար Վարդան Հովհաննիսյանը և կիթառահար Տիգրան Տեր-Ստեփանյանը: «Իրատես de facto»-ի զրուցակիցը ՏԻԳՐԱՆ ՏԵՐ-ՍՏԵՓԱՆՅԱՆՆ է:

-Կարո՞ղ ենք ասել, որ «Արաքսը» հայտնի է Բելգիայում:
-Այո, մեծ թվով համերգներ ենք ունեցել, մեր երաժշտությունը հնչում է ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ:
-Ո՞վ է ձեր հանդիսատեսը, հիմնականում տեղի հայե՞րը:
-Ոչ, հիմնականում` օտարերկրացիները:
-Իսկ ի՞նչ են լսում մերոնք. մի առիթով նշել եք, որ հայերը չեն սիրում լսել մաքուր հայկական երաժշտություն:
-Բոլորի մասին չէ խոսքը, ես, օրինակ, սիրում եմ լսել: Իսկ թե ինչ են լսում առհասարակ, բոլորն էլ գիտեն. այն, ինչ Հայաստանում են լսում: Նույն ժողովուրդն է` տարբեր աշխարհագրական տարածքներում:
-«Արաքսի» ո՞ր կատարումներն են առանձնացնում երաժշտասերները, նկատե՞լ եք:
-«Էրզրումի շորորը», երևի, որ տեսահոլովակ ունի: Բայց համերգների ժամանակ սիրում են, երբ դուդուկ ու կիթառ ենք նվագում, և կոմիտասյան երաժշտությունն են նախընտրում:
-Ձեր կարծիքով` ինչո՞վ են առանձնանում «Արաքսի» կատարումները:
-Հնչողությամբ ու պարզությամբ: Միշտ ուշադիր եմ, որ հատկապես մեղեդու մեջ ոչ մի նոտա չշարժվի տեղից: Կարող ենք որևէ փոքր մեղեդի ավելացնել սկզբում, միջնամասում, բայց բուն մեղեդին միշտ մնում է անփոփոխ:
-Իսկ այն, որ տարբեր ազգություն ունեցող երաժիշտներից է կազմված խումբը, չի՞ դժվարացնում ձեր աշխատանքը: Նրանց համար դժվար չէ՞ մեր ազգային երգ ու երաժշտությունը մեկնաբանել:
-Իմ աշխատանքը, իհարկե, ավելի դժվարանում է, բայց ես հաճույքով եմ իրենց համար պատրաստում նոտաներն ու մեկնաբանությունները` երաժշտական, թեկուզ պատմական: Որոշ բացատրություն տալուց հետո լրիվ ազատություն եմ տալիս իրենց` մեկնաբանության մեջ, ինչն էլ որոշակի հմայք է տալիս մեր երաժշտությանը: Իսկ կատարման առումով երբեք խնդիր չի եղել, բոլորն էլ պրոֆեսիոնալ երաժիշտներ են:
-Հայաստանում հյուրախաղերով հանդես եկե՞լ եք:
-Ոչ:
-Առաջարկ չի՞ եղել:
-Առաջարկ երբեք չի եղել, անհետաքրքիր խումբ են համարում` ֆինանսական տեսակետից: Իհարկե, շատ կուզեի «Արաքսը» ներկայացնել հայրենիքում: Խմբի ոչ հայ երաժիշտները զարմանում են, որ համերգային առաջարկներ չեն լինում:
-Չե՞ք կարծում, որ գովազդը շատ կարևոր դեր ունի, ի՞նչ է արվում խումբը հայրենիքում հանրահռչակելու ուղղությամբ:
-Գովազդը մեր կատարումներն են: Եթե համերգներ չենք ունենում, էլ ի՞նչ գովազդ: Ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ հեռարձակվում է «Արաքսի» երաժշտությունը: Հաղորդումների մեջ, ֆիլմերում, պարային համույթների համերգացանկում հնչում է «Արաքս», եթե նշեին խմբի անունը, կլիներ գովազդ:
-Տեսահոլովակը նույնպես երաժշտությունը տեղ հասցնելու միջոց է: Այդ ուղղությամբ ի՞նչ քայլեր են արվում:
-Ցավոք, միայն մեկ տեսահոլովակ ունենք: Եթե տեսահոլովակի համար գումար լիներ, նոր սկավառակ կթողարկեինք:
-Որքան գիտեմ, համագործակցում եք հայաստանցի երգիչների հետ:
-Այո, ես վաղուց նվագում եմ Ռուբեն Հախվերդյանի հետ, վերջին երկու տարում համագործակցել եմ Լիլիթ Բլեյանի հետ, վերջերս` նաև Արմինե Հայրապետյանի:
-Համատեղ համերգները Բելգիայո՞ւմ են կազմակերպվում:
-Ավելի շատ` ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ֆրանսիայում: Բելգիան Հայաստանի պես փոքր երկիր է, շատ մեծ հնարավորություններ չկան, մանավանդ հայերի համար:
-Դուք Բելգիայում եք 88-ի՞ց: Բացի երաժշտական գործունեությունից` ինչո՞վ եք զբաղվում: Մի քիչ պատմեք Ձեր մասին:
-Բրյուսել տեղափոխվել եմ 89-ին, ընդունվել եմ կոնսերվատորիայի կիթառի բաժին, հետո սովորել եմ ասպիրանտուրայում` Օդաիր և Սերգիո Ասադների դասարանում: Համերգներ եմ ունեցել տարբեր երկրներում, 98-ին համագործակցել եմ բելգիական խմբի հետ: Երբ չեմ կարողացել ապրել երաժշտությամբ, ամեն տեսակի աշխատանք արել եմ… մինչև կբացվի առավոտը: Հիմա հիմնականում նվագում եմ և դասեր տալիս:
-Ի՞նչ կա դրսում, որ չկա Հայատանում, և` հակառակը:
-Այդպիսի բան չկա հիմա, որ Հայաստանում չլինի: Իսկ այստեղ չկան ընկերություն, հարևանություն, արև և էներգիա:
-Հետևո՞ւմ եք հայաստանյան իրադարձություններին:
-Անկեղծ ասած, ինչ-որ ֆեյսբուքում կարդում եմ, կամ ընկերներս են ուղարկում, դա եմ միայն աչքի անցկացնում: Տեղի լուրերին էլ, մանավանդ քաղաքական, շատ թռուցիկ եմ հետևում:
-Ի՞նչն է մտահոգիչ Հայաստանում:
-Ես, ցավոք, Հայաստանում չեմ ապրում և ինձ իրավունք չեմ վերապահում կարծիք հայտնելու, միակ բանը, որ ինձ դուր չի գալիս, այն է, որ մարդիկ անդադար բողոքում են ամեն ինչից:
-Երբևէ կվերադառնա՞ք հայրենիք:
-Ես շատ եմ ուզում և ամեն ինչ անում եմ, որ վերադառնամ:
-Ինքներդ ստեղծագործո՞ւմ եք:
-Շատ քիչ և գաղտնի: Մի գործ ունեմ` «Reve Marin», որ ընդգրկվել է մեր երկրորդ ալբոմում, մի մեղեդի էլ տեղ է գտել Ռուբեն Հախվերդյանի երգացանկում:
-Ո՞ր երգն է:
-Սա եղավ գաղտնի՞: «Հոգու հաշտություն» երգն է: Բառերը վարպետինն են:
-Առաջիկայում ի՞նչ ծրագրեր ունեք:
-Երկու ձայնասկավառակ ունենք` «La Brise» և «Crossing»: Նոր ալբոմի թողարկմամբ ենք զբաղված: Նախատեսվում են նաև համերգներ:

http://www.irates.am/hy/1392365862
Զրույցը`
Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

«Երկու տիպի արվեստագետ կա՝ պալատական և բողոքական»

«Երկու տիպի արվեստագետ կա՝  պալատական և բողոքական»

07.02.2014 | 13:11

«Ոստան հայոց» ռոք-խումբը հայկական ռոք-երաժշտության «երրորդ ալիքի» ամենահայտնի ներկայացուցիչն է: Հիմնվել է 1986-ին, կարճ ժամանակում մեծ ճանաչում է վաստակել` դառնալով 80-ականների ազգային շարժման հիմնադիրներից մեկը: Թողարկել է «Զարթնիր, որդյակ», «Քիմերներ» ալբոմները: Խմբի անդամներն են Հովհաննես Կուրղինյանը (վոկալ), Արեգ Նազարյանը (բաս կիթառ), Դավիթ Մուշեղյանը (կիթառ), Լևոն Հախվերդյանը (հարվածային):
«Իրատես de facto»-ի հյուրը խմբի հիմնադիր, կիթառահարԱՐԵԳ ՆԱԶԱՐՅԱՆՆ է:

-Ի՞նչ հարց էր բարձրացնում 80-ականներին հիմնված «Ոստան հայոցը», և ո՞վ էր ռոքի ունկնդիրն այդ տարիներին:
-Այդ տարիներին ռոքը մեծ լսարան ուներ` տարիքային և սոցիալական ամենատարբեր խմբերում: Ե՛վ քանակով էին շատ ռոքի սիրահարները, և՛ վճարողունակությունն էր թույլ տալիս ներկա լինել համերգներին: Այսինքն, այն ժամանակ մենք ավելի լավ էինք ապրում, քան հիմա։ Իսկ սկսեցինք, որովհետև պարզապես ուզում էինք նվագել: Մեկ ամիս անց հասկացանք, որ պետք է ոչ թե պարզապես նվագենք, այլ խնդիր դնենք մեր առաջ:
-Եվ ո՞րն էր խնդիրը:
-Երկիրը, հայրենասիրությունը, սերը հողի հանդեպ: Մենք նյութ էինք հավաքում մշակումների համար, և, հետաքրքիր զուգադիպությամբ, Սեդան (հետագայում` Մոնթե Մելքոնյանի կինը), մեր տանը նստած, ձայնագրիչը միացրած, երգում էր ազգագրական երգեր, որոնց մի մասը հետագայում ընդգրկվեց մեր երգացանկում: «Ոստան հայոցի» գործունեության հիմքում հայրենասիրությունն էր, ինչն ուղղակիորեն երաժշտությունից վերածվեց պատերազմական գործողությունների: Ես և Հովհաննես Կուրղինյանը մեկնեցինք ռազմաճակատ:
-Այսինքն, խումբը ծնվեց ժամանակի՞ պահանջով:
-Կարծում եմ` այո:
-Եվ ծնվեց, որովհետև բողոք, ասելիք կար, բայց քի՞չ էին երաժշտության լեզվով խոսք ասողները:
-Այսպես ասեմ՝ 87-ին Երևանի հեծանվահրապարակում մեծ փառատոն կազմակերպվեց, մասնակցում էր 17 ռոք խումբ՝ մեկը մյուսից լավը:
-Ինչո՞վ էր առանձնանում «Ոստան հայոցը»:
-Թեմատիկայով:
-Ո՞ր խմբերն էին ճանաչված այդ տարիներին:
-Այդ շրջանի երկու խումբ կհիշատակեմ` «Արևածագը» և «Ասպարեզը»:
-Խորհրդային շրջանում ռոք երաժշտությունը ճնշումների չի՞ ենթարկվել:
-Դե դա մի քիչ խաղ էր, իբր թե արգելում էին, բայց ինչպե՞ս կարող ես արգելել: Կոչվում էր վոկալ գործիքային անսամբլ, ոչ թե ռոք խումբ: Տարբերությունը չեմ տեսնում: Ես 76 թվականից ռոք եմ նվագում:
-Իսկ անցումային շրջանում, մութ ու ցուրտ տարիներին լսելի՞ էր ռոքի ձայնը: Դադարի շրջան չե՞ք ունեցել:
-Մեծ հաշվով` մենք ունեցել ենք դադարներ մեր գործունեության մեջ, բայց երբևէ չենք դադարել ինչ-որ բան անելուց: 2000-ականներին մի քանի տարով մեր կիթառահարը մեկնեց Մոսկվա` բնակության: Ամենամեծ դադարը դա էր:
-Խմբի անդամները ցրվել ու միացե՞լ են, չե՞ն փոխվել:
-95-ից հետո փոփոխություն չի եղել:
-Ի՞նչ ասելիք ունի խումբն այսօր:
-Այսօր խումբը մտածում է, թե ինչ պետք է ասի իր հիմնադրի 50-ամյակի առթիվ, որն այս տարի է լրանում:
-Իսկ ինչպե՞ս եք պատկերացնում հոբելյանական տարին` հոբելյանական համե՞րգ, նոր սկավառակի թողարկո՞ւմ։
-Ե՛վ մեկը, և՛ մյուսը, ծրագրերի մի մեծ ցուցակ ենք կազմել:
-Սիրո մասին երգերը ողողել են շոու-բիզնեսի աշխարհը և լրջորեն քննադատվում են: Բայց երբ հնչում են Սայաթ-Նովայի, գուսան Շերամի, մեր ժամանակակիցներից` Ֆորշի, Հախվերդյանի սիրո երգերը, դա արդեն ուրիշ հարթություն է:
-«Սեր» բառը հաճախ կապ չունի սիրո հետ, որ ամեն պատեհ ու անպատեհ առիթով կիրառում են: Առանց այդ բառի էլ կարող ես երգել սիրո մասին, նայած` ինչ ես սիրում:
-Ազգային երգերի նորօրյա մեկնաբանությունները հավանո՞ւմ եք:
-Մենք այդ ճանապարհին էինք, և մեզ վրա ծիծաղում էին: Ինչ վերաբերում է նորօրյա մեկնաբանություններին, եթե լավ է արված, իհարկե հավանում եմ:
-Ինչի՞ կարիք ունի այսօր հայ մարդը: Եվ ինչի՞ կարիք` աշխարհի քաղաքացին:
-Հանդարտության, բանկային համակարգից հեռու լինելու, գյուղատնտեսությամբ զբաղվելու, բնության հետ շփվելու, բնությունը սիրելու, կենդանիների հետ զրուցելու: Երևի բարդ բան եմ ասում:
-Երաժշտությունը ժամա՞նց է:
-Երբեք, շատ լուրջ բան է:
-ՈՒրեմն չե՞նք կարող բացառել դրական կամ բացասական ազդեցությունը:
-Անշուշտ: Երաժշտությունը արվեստի տեսակներից ամենավիրտուալն է, ամենավերացականը, շոշափելի չէ, դրա համար էլ նրա ազդեցությունը ամենամեծն է: Երաժշտություն լսելիս մարդ ցանկացած պատկեր կարող է պատկերացնել, դա կինո չէ, գիրք չէ, նկար չէ, վերացական է և շատ հնուց է գալիս: Կարծում եմ` ժայռապատկերներն ու երգեցողությունը միասին են ծնվել:
-Հայաստանի ներքաղաքական խնդիրներին որևէ կերպ արձագանքո՞ւմ եք:
-Սկսել եմ խուսափել: Մեկ-մեկ հաջողվում է, մեկ-մեկ` ոչ: ՈՒզում եմ, որ ինչ-որ բան փոխվի, բայց ոչ թե զուտ քաղաքական տեսակետից, այլ մարդկանց մեջ: Երևի դա մեր երկրի ներքաղաքական խնդիրը չէ, դա ամբողջ աշխարհի խնդիրն է, շատ խնդրահարույց է դարձել աշխարհը:
-Արվեստագետը որևէ կերպ պե՞տք է արձագանքի այդ ամենին:
-Անշուշտ, ես բնակություն եմ հաստատելու Արցախում: Դա իմ արձագանքն է:
-«Կիլիկիա» նավի ճամփորդության մասին ի՞նչ կասեք` որպես ճամփորդության մասնակից, նավապետի օգնական: Քաղաքական երանգ չունի՞ այդ նախաձեռնությունը:
-Ոչ մի քաղաքականություն, դա «Ոստան հայոցի» շարունակությունն է ինձ համար: Դա հայրենասիրություն է, հայրենասիրությունը քաղաքականություն չէ երբեք: Երկիր սիրելը, հող սիրելը ոչ մի կապ չունեն քաղաքականության հետ: Իսկ ես իմ երկիրը սիրում եմ ու կարող եմ կրկնել դա անվերջ:

-Ճանապարհորդությունը ինչպե՞ս էր ընկալվում դրսում և ներսում:
-Ներսում քիչ են հասկանում, ո՛չ բոլորն են հասկանում, քանի որ նրանց թվում է` մեծ գումարներ են ծախսվել:
-Կարծում եմ` կարևորն այն է, թե ինչի՞ համար է ծախսվում գումարը:
-Երկիրը ներկայացնելու համար: Իսկ մեր երկիրը խիստ կարիք ունի ներկայանալի լինելու` իր պատմությամբ, իր մշակույթով:
-Ցեղասպանության 100-ամյակի առիթով ծրագրեր ունե՞ք:
-Ես և ընկերս գեղարվեստական ֆիլմի սցենար ենք գրել, կոչվում է «Ախ, Թամար»: Հիմքում իրական կերպար է, իրական պատմություն:
-Հայկական ռոքը դրսում ասելիք ունի՞:
-Կարող եմ ասել, որ շատ-շատ են հետաքրքրվում մեր երաժշտությամբ: Մյուսների մասին չեմ կարող ասել, որովհետև չգիտեմ:
-Լսո՞ւմ եք մեր ռոքերներին, կա՞ն խմբեր, որ կառանձնացնեիք:
-«Բամբիռ», «Որդան կարմիր»…
-Այսօր ռոք երգիչները հանդես են գալիս ակումբներում: Ո՞րն էր ռոքերների հարթակը նախկինում:
-Հայաստանում չկա այնպիսի մեծ հարթակ, որտեղ ելույթ ունեցած չլինենք, հեծանվահրապարակը արդեն նշեցի, մարզահամերգային համալիրի երկու դահլիճները` ոչ մեկ անգամ, «Հրազդան» մարզադաշտը, Ստեփանակերտի մարզահամալիրը, Սիսիանի կենտրոնական հրապարակը և այլն:
-Ռոքն ավելի շատ կամերային վիճակ ստեղծող տարածքի՞ համար է, թե՞ մեծ բեմի:
-Ցանկալի է, որ մեծ բեմից հնչի, որովհետև ազդեցությունն ուրիշ կլինի: Բայց առայժմ ունենք այն, ինչ ունենք, կամաց-կամաց կփոխվի:
-Ռոք լսող հանդիսատեսի մասին ի՞նչ կասեք:
-Մեր մասին կարող եմ ասել` ինքնաքննադատաբար: Երգացանկը երկար ժամանակ չենք թարմացրել: Եղած երգերը, ով լսել, սիրել է, բայց այնքան են լսել, որ հոգնել են: Պետք է ինչ-որ նոր բան արվի, ժամանակ հատկացվի, պետք է գնալ գյուղ` ապրելու ու ստեղծագործելու: Առավոտյան պետք է դուրս գաս տնից, վազես, ցանկալի է՝ 3 կմ, լոգանք ընդունես ջրամբարում, հող փորես, մի բան քաղես: Ստեղծագործելու համար հանգիստ հոգի է պետք:
-Մարզերի տաղանդավոր երիտասարդները ինչ-որ բանի հասնելու համար մայրաքաղաք են տեղափոխվում: Ձեր մոտեցումը մի քիչ անսովոր է:
-Որովհետև երիտասարդ են, ու իրենց թվում է, թե մայրաքաղաքում մեղր ու կարագ են բաժանում: Նման բան չկա: Մայրաքաղաքում ոչինչ չկա: Ամբողջ աշխարհի ապագան հետդարձն է դեպի բնություն, դեպի գյուղատնտեսություն, հետդարձը` պսևդոքաղաքակրթությունից: Հիմա մենք ի՞նչ աշխարհում ենք ապրում, փուչիկ է, պայթեց` պայթեց: Պսևդո է ամբողջը, պայթելու է մի օր, ամենուր ճգնաժամ է, ինչքա՞ն կարելի է: Գնացեք ցորեն ցանեք, հաց թխեք, ոչ թե վարկ վերցրեք:
-«ՈՒր որ հայրենի երգեր կլսվին՝ հոն հայրենիքը ողջ է»: Ղևոնդ Ալիշանն է ասել իր ժամանակին: Այն, ինչ լսվում է այսօր Հայաստանում, սփյուռքում, հայրենի՞ է, թե՞ գլխավորում է ռաբիսը` խառնածին ու ցածրակարգ:
-Չգիտեմ, ես բավական երիտասարդ սիրիահայերի մի խմբի եմ հանդիպել, որոնք վերջերս են եկել Հայաստան: 91-ին նրանց «Ոստան հայոցի» ձայներիզի էր հասել, որը, ինչպես պարզվեց, մանկուց լսել են: Ես դա չեմ փոխի ոչնչի հետ և կարծում եմ, որ պարտքս ինչ-որ տեղ կատարել եմ:
-Երբ անճաշակ երգ եք լսում եթերում, ի՞նչ եք զգում։
-Ես չեմ լսում: Տարօրինակ մարդ եմ: Եթե նույնիսկ որևէ մեկը միացրել է, միևնույն է, չեմ լսում:
-Ի՞նչ է ռոքը:
-Ապրելակերպ: Դա զուտ երաժշտություն չէ:
-Իսկ ինչո՞ւ է այն դրսևորվում բողոքի ձևով:
-Միայն ռոքը չէ բողոք, Վիսոցկու երգն էլ է բողոք: Երկու տիպի արվեստագետ կա՝ պալատական և բողոքական: Առողջ բողոքի մասին է խոսքը: Արվեստագետի երրորդ տեսակ չգիտեմ:
-80-ականներին ձայն էին բարձրացնում հանուն անկախ հայրենիքի, իսկ հիմա՞։
-Նորից հանուն հայրենիքի: Հայրենիքը միշտ կարիք ունի պաշտպանության:
-Իսկ երբ ներքաղաքակա՞ն խնդիրներին է հարցը հասնում:
-Դե, ինչ ասեմ, կոնկրետ փաստ նշեմ. Րաֆֆի Հովհաննիսյանի համար հատուկ նվագել եմ, ճիշտ է, դա չեմ համարում քաղաքական ակցիա մեր կողմից, որովհետև նա ինձ համար ուղղակի «սիմպատիչնի» մարդ է, երկու բառ ասաց, ասացի` հարց չկա:
-Գուցե ծեծված թեմա է, ամեն դեպքում, ռոքի հակաքրիստոնեական բնույթի մասին շատ է խոսվում, նաև ասում են` ռոք երաժշտությունը վնասում է մարդկանց, կենդանիներին, բնությանը: Գուցե կա՞ ռոքի այդ տեսակը:
-Գուցե և կա, ուրեմն, ես չեմ լսում ռոքի այդ տեսակը: Ես ուրիշ օրինակ բերեմ՝. թեյի, սուրճի վնասակարության ու օգտակարության մասին մեկ տարվա մեջ 16 անգամ խոսվում է, նայած որ խոշոր կազմակերպությունը ինչ է արտադրում: Դա բիզնես է:
-Երգ, որ սիրելի է դարձրել «Ոստան հայոցը»:
-Երկուսը կնշեմ՝ «Գնացեք, տեսեք» հայտնի ժողովրդական երգը և Դավթի գրածը` «Քաշվանքը»:
-Ի՞նչ կասեք ընթերցողին:
-Սիրեք միմյանց, ձեր հողը, ձեր ծնողներին, ձեր երեխաներին: Դա նաև սիրո մասին երգերի վերաբերյալ Ձեր հարցի պատասխանն է:

http://www.irates.am/hy/1391764572

Հարցազրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

«Վիսոցկին և Հայաստանը»

«Վիսոցկին և Հայաստանը»

25.01.2014 | 11:31

Հունվարի 29-ին, ժամը 18:00-ին «Մոսկվայի տուն» մշակութային կենտրոնում տեղի կունենա Վլադիմիր Վիսոցկու ծննդյան 76-ամյակին նվիրված հուշ-երեկո: Այս մասին տեղեկացնում է «Մոսկվայի տան» հանրային կապերի ծառայության ղեկավար Արմինե Ղազարյանը: «Վիսոցկին և Հայաստանը» խորագիրը կրող միջոցառման հեղինակները կպատմեն Վիսոցկու և Սերգեյ Փարաջանովի ընկերության մասին, ով ցանկացել է Վիսոցկուն նկարահանել իր ֆիլմերից մեկում: Լևոն Քոչարյանի հետ ընկերության մասին, ում շնորհիվ ձայնագրվել և տարածվել են երիտասարդ Վիսոցկու երգերը: Կներկայացվի նաև երգչի երևանյան շրջագայության, Սևանա լիճ ուղևորության և Հայ առաքելական եկեղեցում Վիսոցկու կնքվելու մասին:

«Մոսկվայի տան» բեմում` երևանյան թատրոնների հայտնի արտիստների կատարմամբ կհնչեն նաև Վիսոցկու երգերը` «Баллада о книжных детях», «Где твои 17 лет», «Я не люблю», «Канатоходец», «07», «Кони привередливые», «Диалог у телевизора», «Жираф большой», «О переселении душ»:
Միջոցառման մուտքն ազատ է:
Ռուս նշանավոր երգիչ-կատարող, պոետ, երգահան և դերասան Վլադիմիր Վիսոցկին ծնվել է հունվարի 25-ին, Մոսկվայում: Մանկությունը մոր հետ անցկացրել է տարհանման մեջ՝ ՈՒրալում: Պատերազմից հետո հոր և հայուհի խորթ մոր հետ ապրել է Գերմանիայում, ապա Մոսկվայում։
Հեղինակ է շուրջ 600 երգի և 100 բանաստեղծության, ինչպես նաև արձակ գործերի։
Նրա բանաստեղծություններն առաջին անգամ հայ հանրությանն են ներկայացվել «Ավանգարդ» թերթում (Լևոն Բլբուլյանի թարգմանությամբ ու նախաձեռնությամբ), այնուհետև ողողել են հայաստանյան գրական մամուլը: Հաջորդիվ` Լևոն Բլբուլյանը հայ ընթերցողի դատին է հանձնել Վիսոցկու «Ես, ինչ խոսք, ետ կգամ» գիրքը:
Հիշեցնենք որ «Մոկվայի տանն» է կայացել ռեժիսոր Պյոտր Բուսլովի «Վիսոցկի. շնորհակալություն, որ ողջ ես» ֆիլմի երևանյան պրեմիերան: Ցուցադրությանը ներկա էր նաև մեծ արտիստի որդին` Նիկիտա Վիսոցկին, ով նաև Վիսոցկու մասին առաջին գեղարվեստական ֆիլմի սցենարիստն է և պրոդյուսերներից մեկը: Ֆիլմը միանշանակ չընդունվեց հանդիսատեսի կողմից: «Իմ սերունդը, ցավոք, վերջինն է, որ հիշում է Վիսոցկուն բեմի վրա, տեսել է նրան կյանքում: Փորձել ենք երիտասարդ սերնդին նորովի ներկայացնել այն, ինչը սիրել ենք, ինչը հուզել է մեզ: Կարող են սիրել-չսիրել ֆիլմը, ինձ համար մեկ չէ, բայց ես արել եմ դա և ավելին անել չէի կարող»,-ասաց Նիկիտա Վիսոցկին:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Այս քաղաքում ամեն ինչ հանգիստ է արդեն 1500 տարի»

«Այս քաղաքում ամեն ինչ հանգիստ է արդեն 1500 տարի»

17.01.2014 | 15:06

Հեղինակ-կատարող ԿԱՐԵՆ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆԸ հազարից ավելի երգերի, մեծ թվով աֆորիզմների հեղինակ է, նկարում է, պատմվածքներ գրում: Մեր զրույցի թեման հեղինակային երգն է, մեր ժամանակը: Հարցերը, որոնց պատասխանում է Կարեն Մամիկոնյանը, հիմնականում քաղված են նրա երգերից:

-Բաժանումները պատահական լինո՞ւմ են:
-Ոչինչ պատահական չի լինում:
-Իսկ հանդիպումնե՞րը։
-Ոչինչ: Այսինքն, այն, որ ես և դուք պետք է հանդիպեինք, արդեն կանխորոշված էր:
-Կարոտների հետ ի՞նչ եք անում:
-Վայելում եմ: Ես վայելում եմ ամեն ինչ` և կարոտը, և բաժանումը: Գորշ մարդկանց է տրված հին օրերին, հին կարգերին, հին մարդկանց կարոտելը:
-Ի՞նչն է փոխվել աշխարհում:
-Մտածելակերպն է փոխվել, մարդիկ դարձել են ծույլ: Առաջ նամակներ էին գրում, հիմա sms, միմյանց տեսնելու համար կիլոմետրերով ճանապարհ էին անցնում, հիմա սկայպով են խոսում: Ո՞նց են շանը կապում շղթայով իր բնին, կամաց-կամաց մարդը շղթայով կապվում է համակարգչին, հեռուստացույցին, հեռախոսին, սոցցանցերին: Երևի սատանան գտավ ունիվերսալ միջոցը, որով կարելի է մարդուն գամել մի տեղ և իմանալ նրա բոլոր պահանջմունքներն ու «բավարարել»:
-Իսկ մեր քաղաքի մասին ի՞նչ կասեք:
-Քաղաքը շատ վատ տեղ է: Աշխարհի բոլոր քաղաքները, որտեղ մարդիկ հավաքվում են, բացասական էներգիայի կետեր են: Կան դրական կետեր, որտեղ մարդ չկա: Բնության գրկում միանգամից հանգստություն եք զգում: Մեծ քաղաքը, եթե դու չունես պաշտպանություն, քեզ միանգամից հոգնեցնում է: Եթե կարողանաս անընդհատ «պոկել» քաղաքից, այդ դեպքում քաղաքը հրաշալի տեղ կլինի:
-Ի՞նչ եք «պոկում» դուք:
-Ես` վայելք, որն արտահայտվում է երգերով, նկարներով, աֆորիզմներով:
-Ձեր երգերը մեղմ են, չտխրեցնող ու բարի… Երգը խառնվա՞ծք է:
-Գուցե, բայց չէի ասի, թե մեղմ են, բարի: Իմ երգերը ռեալ են, ես երգում այն, ինչ տեսնում եմ
-Կենսաբան եք, դեղագործ, անասնաբույժ: Հեղինակային երգեր գրելու համար անպայմա՞ն է ոչ երաժշտի մասնագիտությունը:
-Ես երաժիշտ չեմ, ես երգահան եմ, պոետ: Պոետի համար էական չէ մասնագիտությունը, պետք է Աստծո կայծը լինի և կապը այն ոլորտների հետ, ոտեղից ձեզ մի բան տալիս են:
-Պատմվածքներ եք գրում, տպագրվե՞լ են դրանք, ընթերցողը ճանաչո՞ւմ է արձակագիր Կարեն Մամիկոնյանին:
-Իհարկե ոչ: Մեկ-երկու գործ է տպագրվել «Աղբյուր» հանդեսում: Պատմվածքը կոչվում էր «Ճագար», իրենք դարձրել էին «Նապաստակ», ասում են` որովհետև ճագարը ընտանի է, նապաստակը` վայրի: Մինչդեռ ճագարն ու նապաստակն իրար հետ ոչ մի կապ չունեն, եթե իրենց խաչասերես, սերունդ չեն տա, տարբեր կենդանիներ են:
-Զբաղվում եք նաև նկարչությամբ: Ցուցահանդես ունեցե՞լ եք: Կարող էիք համատեղել գրքի շնորհանդեսը, մենահամերգն ու ցուցահանդեսը:
-Եղել է նման բան, իմ 50-ամյակի առիթով ընկերներս կազմակերպեցին, տպագրեցին գիրքս 50 օրինակով, ուր և՛ նկարներս են, և՛ աֆորիզմները, և՛ պոեզիան, և՛ «Հնարավոր է» սկավառակը:
-Եվս մի քանի հարց ձեր երգերից: Քաղաքում ամեն ինչ հանգի՞ստ է:
-Ինչպես միշտ: Այս քաղաքում ամեն ինչ հանգիստ է արդեն 1500 տարի: Երբ կարդացի Խորենացու ողբը, հասկացա, որ 1500 տարի այս քաղաքը հանգիստ է, և ոչինչ չի փոխվել:
-Ստեղծագործելը մենակության ձևերի՞ց է:
-Ինձ համար` ոչ, որովհետև դա շփվելու միջոց է վերին ոլորտների հետ: Երբ գիտես, որ կա ինֆորմացիոն դաշտ, կատարյալ դաշտ, որտեղ բոլոր երգերն արդեն գրված են, բոլոր աֆորիզմներն ասված են:
-«Եթե երգիչների քանակն ավելանում է լսողների քանակից, ուրեմն շահավետ ձև են գտել մարդկանց խաբելու կամ կորցնելու անարժեքը»: Հեղինակային երգն, ասում են, մտածող մարդկանց մասին է, իմ կարծիքով` քեզ պես մտածող մարդկանց համար է: Իսկ նրանք շատ լինել չեն կարող, այդպես չէ՞:
-Մի առիթով ասել եմ, որ հայկական էստրադան ու ռաբիսը ցածրակարգ խավի համար են, բարձր խավը լսում է դասական երաժշտություն, իսկ հեղինակային երգ լսում է ընտրյալ խավը: Ինչո՞վ է առանձնանում հեղինակային երգը: Մեծ թվով հեղինակային երգեր կան, որ ոչնչով չեն տարբերվում հայկական էստրադային կամ ռաբիս երգերից: Հեղինակային երգը ժամանակակից է, խոսում է այն ամենի մասին, ինչ դու ես մտածում: Լա՛վ հեղինակային երգը: Եվ դա քոնն է: Սայաթ Նովան էլ քոնն է, բայց լսում եք, 70 տոկոսը չեք հասկանում` ի՞նչ երգեց, ի՞նչ ասաց, ուրիշ մշակույթ է, ուրիշ մտածելակերպ, ուրիշ ժամանակ: Ինչպե՞ս կարող է ձեզ բավարարել, եթե համակարգիչ չի տեսել: Նույնը՝ դասական երաժշտությունը, այն բոլորի համար է, բայց հենց ձերը չէ:
-Ձեր աֆորիզմներից մեկը շատ եմ հավանում: Ասում եք. «Վերջին խոսքը միշտ տղամարդունը պետք է լինի՝ ներիր, սիրելիս»: Հնարավո՞ր է:
-Այո: Մեկ է, կնոջը չես կարող մտափոխել: Հայ տղամարդը կնոջը մտափոխելու խնդիր չունի: Հայ կինը շատ ճիշտ է մտածում, գործունյա է, ամեն ինչ հաջողվում է նրան, բացի քաղաքականությունից: Քաղաքականության մեջ հայ կինը անտանելի է:
-«Մարդկանց մեծ մասն ապրում է այն հույսով, որ Աստված ուրիշներով է զբաղված»: Իսկ մտավախություն չե՞ք ունենում որ Աստված զբաղված է ուրիշներով ու մոռացել է ձեզ:
-Ընդհակառակը, Աստված միշտ հիշում է ինձ, մեկ-մեկ էլ հիանում է ինձնով, մանավանդ, երբ ես գրում եմ մի բան, որը ես չէի կարող գրել:
-«Քո մեջ օրենքով Աստծուն պատկանող տարածքը աղբով մի՛ լցրու» Ո՞ր տարածքն է դա:
-Ամբողջը: Ամբողջ ներաշխարհը պատկանում է Աստծուն և չի կարելի այն ախտոտել:
-«Տե՛ր իմ, օգնիր` չկորցնեմ ինձ, որովհետեւ չգիտեմ՝ ով է գտնելու»: Կորցրե՞լ եք ձեզ երբևէ:
-Չգիտեմ, գուցե չեմ էլ գտել: Մարդը երեք հարցի առաջ է կանգնած` ո՞վ է ինքը, որտեղի՞ց է և ո՞ւր է գնում: Դուք տալիս եք հարց, որի պատասխանը ոչ ոք չի գտել:
-Ծրագրերի մասին:
-Շուտով լույս կտեսնի ռուսերեն երգերիս ձայնասկավառակը: ՈՒղղակի մի օր ընկերս ասաց, որ ուզում է ֆինանսավորել ձայնասկավառակս, բայց ռուսական երգերի: Ինքնատիպ ալբոմ է, բոլոր երգերը աֆորիզմներով են:

http://www.irates.am/hy/1389957363
Ճեպազրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

«Նման բան թշնամին է անում՝ ջնջում է հիշողությունը, պատմությունը, կտրում է սերունդներին արմատից»

«Նման բան թշնամին է անում՝ ջնջում է հիշողությունը, պատմությունը, կտրում է սերունդներին արմատից»

17.12.2013 | 11:57

Սիրված երգահան ԷԴՈՒԱՐԴ ԶՈՐԻԿՅԱՆԻ հետ մեր զրույցը Երևանի մասին է, ուր միախառնվում են հեղինակային երգը, քանդվող քաղաքը, հուշերի գույնը, դստրիկի նկարը, հողի ուժը, արտագաղթը: Անցնող տարին, ըստ երգահանի, ոչ մի լավ բան չտվեց, հաջորդ տարին, նրա կանխատեսմամբ, թեժ է լինելու` վտանգների դեմ պայքարի ու բոլոր առումներով:

-«Իմ քաղաք, իմ ամրոց»… Ինչ-որ բան փոխվե՞լ է մեր քաղաք-ամրոցում:
-Փոխվել է գրեթե ամեն ինչ. սկզբում քաղաքի կենտրոնը փոխվեց, հիմա նաև քաղաքի ծայրամասերն են փոխվում, ճարտարապետությունը: Մարդիկ քաղաքից արտագաղթում են, այդ տեղը թափուր չի մնում, գալիս են ուրիշները` թե՛ դրսից, թե՛ ներսից, տարբեր շրջաններից: Մայրաքաղաքում բնակություն հաստատելու իրավունք ունի յուրաքանչյուր հայ, բայց այս ամենը այնքան սրընթաց է կատարվում, որ ուղղակի չես հասցնում «մարսել»: Քաղաքի դեմքը արագ ու կտրուկ փոխվում է: Շատերն են դժգոհում, որ չպիտի արվեր նման բան, և միշտ շեշտում են, որ ամեն ինչ սկսվեց Հյուսիսային պողոտայից: Առաջարկներ են լինում, որ քանդեն Հյուսիսային պողոտան և նույն տեղում վերականգնեն հին Երևանը, չգիտեմ, ինչքա՞ն է դա իրատեսական: Ցավալին այն է, որ Էրեբունի-Երևան ենք նշում, շեշտելով քաղաքի հնամյա պատմությունը, ու չկա մի շենք, որ ցույց տաս, ասես՝ այս մեկը 200 տարեկան է, այս մեկը 300 տարվա պատմություն ունի: Ինչ կար` քանդեցին, հիմա ուզում են առանձին մի հատվածում վերականգնել, բայց դա չի լինի հին Երևան: Ես համոզված եմ, այդ շենքերում կլինեն ռեստորաններ, զվարճանքի վայրեր: Երբ Հյուսիսային պողոտան նախագծում էին, նախատեսված էր Լալայան փողոցում 1-2-հարկանի շենքեր կառուցել ու հանձնել դրանք արվեստի, արհեստի մարդկանց, այսինքն, լինելու էր Վարպետների քաղաք: Բայց ոչ մի բան չի արվել և, իհարկե, չի արվի, որովհետև այդ տարածքի ամեն քառակուսի մետրը 30 հազար դոլար արժի, ո՞վ կտա կավագործին, գորգագործին, նկարչին, որ իր, այսպես ասած, բիզնեսն առաջ տանի: Այսօր վերևում հայտնված մարդիկ ամեն քառակուսի մետրի արժեքը գիտեն, այդ մեզ փոխհատուցեցին 300 դոլարով, բայց իրենք հո գիտեի՞ն ինչ արժեր հողի ամեն քառակուսի մետրը: Ես շատ լավ գիտեմ այս պատմությունը, որովհետև այն բազմաթիվ մարդկանցից մեկն եմ, ում գլխին ջարդվեց այդ բիզնես-նախագիծը. զրկեցին սեփականությունից, հողից, շինությունից, պատմությունից, հիշողությունից: Երբ այս ձևով ես Երևանը «կառուցում», իհարկե քաղաքը փոխում է դեմքը, դառնում անճանաչելի:
-Երևանի մասին Ձեր երգերը նո՞ւյնպես փոխվել են:
-Քաղաքի հետ կապված բացասական երևույթները երգում արտացոլվում են որպես ափսոսանք, թախիծ: Ես այդ դեպքերից հետո, երբ սեփական բակից հայտնվեցինք շենքում, խորանարդիկի մեջ, գրեցի «Դստրիկիս նկարը» երգը, որը, կարելի է ասել, վավերագրական երգ է: Մի օր ես տեսա, որ աղջիկս` Սիրարփին, մեր բակն է նկարում, նկարում է այն, ինչին կարոտել է, ինչ հիշում է դեռ` մեր բակը, ուր կլոր սեղան է, սեղանի շուրջ հավաքված ընկերներ: Երևանի հետ շատ դաժան վարվեցին: Նման բան թշնամին է անում. ջնջում է հիշողությունը, պատմությունը, կտրում է սերունդներին արմատից ու փոխարենը մատուցում անհասկանալի, անդեմ երկաթ, բետոն, եվրոպատուհան, դուռ: Իզուր չէ, որ Հյուսիսային պողոտայի յուրաքանչյուր բնակարան արդեն բազմիցս վաճառվել-վերավաճառվել է, բայց բնակություն դեռ ոչ ոք չի հաստատել:
-«Դուք ձեր բախտը գտաք արդեն կուշտ ու տաք, դե իսկ ես ձեզ ընդմիշտ կորցրի»: Քննադատո՞ւմ եք գնացողներին:
-Երբեք չեմ քննադատել, որովհետև մարդիկ լքում են հայրենիքը, երբ դանակը ոսկորին է հասնում: Ես շատ ընկերներ, ծանոթներ ունեմ, որ այսօր Հայաստանում չեն ապրում: Նրանց մի մասը Հայաստանը լքեց խորհրդային տարիներին. դանակն այն ժամանակ ոսկորին հասավ: Իրենց կռիվը հայրենիքի հետ չէր, այլ խորհրդային կարգերի, դրա համար իրենց դիսիդենտ էին անվանում: Նրանք մարդիկ էին, ովքեր մարդաբանական այգու վանդակներում ապրելու պայմաններին չէին համակերպվում: Մի մասը մեկնեց անկախության տարիներին, ցուրտ ու մթին չդիմացավ, ոմանք լքեցին 2-3 տարի առաջ, դանակը այդ ժամանակ ոսկորին հասավ: Արտագաղթը վերջին քայլն է, որին մարդիկ դիմում են: Ասեմ ավելին. այն ընկերներս, ովքեր հեռացողներին մեղադրել են, հետո իրենք են հեռացել: Ինձ հաճախ հարցնում են` դու կարտագաղթե՞ս, միշտ ասում եմ` ոչ, բայց հետո մտածում եմ` ի՞նչ գիտես:
Խոսում ենք դիմանալու մասին, իսկ ապրե՞լն ուր մնաց:
-Հա, ճիշտ ես. պիտի մնաս, ապրես, դիմանաս ու դիմադրես, բայց չես կարող բոլորից պահանջել իրենց զավակներին զոհաբերել հանուն մի խումբ սրիկաների ցոփ ու շվայտ կյանքի:
-Ձեր տղան` Հայկը, «Կհեռանա՞ս հայրենիքից» հարցին պատասխանեց` այո:
-Հնարավոր է: Ինքն էլ ասում է` այո, բայց չի գնում:
-Ներսի՞, թե՞ դրսի «արտագաղթն» է անհանգստացնող: Գուցե այստեղ ավելի՞ շուտ կորցնենք Հայաստանը, քան դրսում, ուր ամեն անկյունում Հայաստաններ կան:
-Սուտ է, դրսում Հայաստան չկա: Երբ քո հողի վրա ես, արմատից կտրվելու ռիսկն անհամեմատ փոքր է: Երբ Հանրային հեռուստատեսությունը սկսեց իրականացնել արբանյակային հեռարձակումներ, սփյուռքահայությունը դժգոհում էր, որ ֆիլմերը ռուսերեն են, մտավախություն էին հայտնում` լեզուն, տեսակը կորցնելու, բայց մենք նման վտանգ չէինք զգում, որովհետև մեր հողի վրա էինք: Հողը ուժ է տալիս:
-«Երբ դու ավելի լավ ես խոսում ռուսերեն, քան ռուսը, սա աննորմալ երևույթ է: Մինչդեռ մենք հպարտանում էինք, թե միակ ժողովուրդն ենք, որ առանց առոգանության խոսում ենք ռուսերեն»: Ձեր խոսքերն են:
-Ցանկացած այլազգի, երբ ռուսերեն է խոսում, առոգանությունից կարող ես կռահել՝ ուզբե՞կ է, թե՞ վրացի: Երբ արաբը անգլերեն է խոսում, գիտես, որ խոսողը արաբ է: Միայն հայերին և հրեաներին է բնորոշ, ինչպես ասում են, ցանկացած ժողովրդի երաժշտությունը կատարել ավելի լավ, քան նույն ժողովուրդը: Թեպետ դա գլուխ գովելու բան չէ, բայց ռուսախոս հայերը իրոք առանց առոգանության են խոսում: Վրացիները, օրինակ, որոշ բառեր բառացի թարգմանում են, որ վրացերենում կիրառվում է, ռուսերենում` չկա, ով լսի` կհասկանա, որ վրացի է խոսում: Եթե մտածված են անում, հազար փառք ու պատիվ այդ ազգին, եթե ոչ մտածված, միևնույն է, նշանակում է, ենթագիտակցությանդ մեջ ազգապատկան այդ դրոշմը կա, և սա լավ բան է:
— Ռուսերենը աշխատանքային լեզու դարձնելու առաջարկի մասին ի՞նչ կասեք:
-Դա չի լինելու, ես համոզված եմ, ժողովուրդը ոտքի է կանգնելու, հնարավոր չէ, որ վանդակից դուրս եկած, ազատատենչ մեկը նորից իր կամքով հետ մտնի վանդակը:
-Անցնող տարին մեծ ու փոքր իմաստներով ի՞նչ լավ բան տվեց:
-2013 թվականի մահերի շարքը, ինչ-որ առումով, հանրահայտ մարդկանց հետ էր կապված: Չեմ կարծում, թե ավելի շատ մարդ է կյանքից հեռացել, բայց համոզված եմ, որ այս տարի բոլորն ավելի շատ ճնշվեցին մարդկային կորուստներից: Չեմ կարող ասել՝ անցնող տարին ինչ լավ բան տվեց, կարծում եմ` ոչինչ:
-«Արի գրկեմ» ակցիայի վատ ու լավ կողմերն` ըստ Ձեզ:
-Ցանկացած ակցիա դիտում եմ որպես դրական երևույթ, որովհետև, ի վերջո, սա է ժողովրդավարությունը: Վերևներում պետք է կառավարեն այնպես, որ դժգոհություններ չլինեն, ոչ թե դժգոհության դեմ պայքարեն մահակներով: Պիտի հասկանան, որ պետական բյուջեն ազգի բյուջեն է, ոչ թե իրենց ընտանիքի, ծանոթների, իրենց կլանի և այլն: Եթե գարեջուր արտադրող բանվորը հնարավորություն չունի իր վաստակած գումարով աշխատանքային օրվա վերջում մի շիշ գարեջուր խմելու, ուրեմն նա ստրուկի կարգավիճակում է: Հետո էլ ասում եք` ինչո՞ւ են գնում: Մեր համբերությունը ծով է, Սասունցի Դավիթն էլ էր համբերում, բայց, ի վերջո, համբերության բաժակը լցվեց, չէ՞:
-Խոսենք Ձեզնից, Ձեր երգերից: Երբ հետ եք նայում, հիշողություններն ավելի շատ ժպի՞տ են առաջացնում, թե՞ ափսոսանք:
-Ե՛վ ժպիտ, և՛ ափսոսանք: Երբեմն հավաքվում ենք համալսարանական ընկերներով, հիշում ենք երիտասարդ օրերը: Բայց եթե տասը տարի առաջ հավաքվում էինք տասնհինգ հոգով, այսօր, եթե հավաքվենք, երեքը, չորսը կլինեն: Սա է ցավալին:
-Ձեր ընկերներից մեկը պատմեց, որ խորհրդային տարիներին ռադիոհաղորդում եք վարել՝ սև կոստյումով, գեր հյուրեր եք ունեցել, երբ հերթը հասել է կենդանի երաժշտությանը, կատարել եք «Տռզած փորեր»-ը:
-«Տռզած փորերը» երգը կատարելիս հաճախ նկատում եմ, որ ներկաներից փորավորները փորը հետ են քաշում: Բայց երգն ընդհատում եմ, ասում` քեզ վատ մի զգա, երգը գեր մարդկանց մասին չէ, ուրիշ, անասնական անկշտության մասին է:
-Ձեր մանկական երգերն էլ, կարծես, այնքան մանկական չեն, ավելի շատ մեծերին են ուղղված:
-Հեքիաթն էլ, ասում են, մանկական ժանր է, բայց այնպիսի իմաստություն է դրված հիմքում, որ թվում է՝ միայն մեծերին պիտի հասկանալի լինի: Չնայած այդ մեզ է թվում, թե երեխան չի հասկանում: Հեքիաթի հիմքում ընկած իմաստը մնում է երեխայի գիտակցության մեջ, նա մեծանում է, վերընթերցում ու նույն հեքիաթն արդեն ուրիշ կերպ է ընկալում: Նույնն էլ երգն է: Իմ երգի մուկը մուկ չէ, մարդկային որակ է, շունը շուն չէ, մոլախոտը մոլախոտ չէ, այսինքն, իմ երգերում բացահայտ ենթատեքստ կա:
-Ճանաչո՞ւմ եք Ձեր երկրպագուներին, նրանց, ովքեր շատ են սիրում Զորիկյանի երգերը:
-Ես միշտ ասում եմ, որ իմ հանդիսատեսը «հատընտիր» է: Իհարկե, նրանց ես ճանաչում եմ:
-Ձեզ ճանաչո՞ւմ են:
-Կարծում եմ` այո:
-Բայց ասում եք` եթե ես երգում եմ արդուկի մասին, դա չի նշանակում, որ արդուկը ես եմ:
-Դա ասել եմ կոնկրետ երևույթի մասին: «Ընտանեկան երջանկություն» երգ ունեմ, երջանկությունը` չակերտներում: Երգն այն մասին է, որ ամուսնությունից հետո ազատությունդ սահմանափակվում է: Այն ժամանակ համերգների ընթացքում թղթիկների վրա հարցեր էին գրում: Մեկը գրել էր` Ձեր անձնական դժբախտության մասին երգը կկատարե՞ք, դրա համար ես ստիպված էի ասել, որ եթե ես երգում եմ արդուկի մասին, դա չի նշանակում, որ արդուկը ես եմ:
-Ինչպե՞ս է ծնվում երգը:
-Շատ արագ: Պատահել է՝ ընկերներիցս մեկը զանգել է, իր ներկայացման համար 10-12 երգ է ուզել, երեկոյան զրուցել ենք, առավոտյան զանգել ասել եմ, որ պատրաստ է: Մեկ գիշերվա մեջ 10 երգ գրելը, կարծում եմ, գերարագ է: Իհարկե, խմորումը երկար է տևում, իսկ խմորումը հենց կյանքն է, որ ապրում ես, ակնդիր լինում:
-«Ոսկե կիթառ» հեղինակային երգի հանրապետական փառատոնի գեղարվեստական ղեկավարն էիք, փառատոնին առնչվող որևէ նորություն կա՞:
-Մշակույթի նախարարության աջակցությամբ կազմակերպում էինք հեղինակ-կատարողների փոքրիկ հավաք, համերգներից բացի, հնարավոր էր լինում մի քանի օր հանդիպել, շփվել: Սակայն փառատոնը մեկ տարի հետաձգվեց ու հետաձգվում է մինչ օրս: Փառատոնի փակման իրական պատճառը չգիտեմ: Երևի նախարարությունը մեզնից ակնկալիք չուներ, ի վերջո, ինչո՞ւ պետք է պետական կառույցը ֆինանսավորի հեղինակային երգը, որը, մեղմ ասած, հենց իրեն ուղղված քննադատություն է:
-Գուցե քի՞չ են այդ ժանրով ստեղծագործող մարդիկ, ինչն էլ պատճառ է դարձել, որ անտեսվի «Ոսկե կիթառ»-ը:
-Չկա նման բան, Հայաստանում հեղինակ-կատարողների թիվը տասից չպետք է անցներ, և իրականում այդպես էլ կա, բայց փառատոնը 100-ից ավելի դիմորդ ունի: Նրանք ուզում են մասնակցել, ներկայանալ, ի վերջո, նման փառատոների ընթացքում են բացահայտվել նոր, այսօր արդեն հայտնի անունները:
-Երիտասարդ հեղինակ-կատարողներից ո՞ւմ կառանձնացնեք: Մեր անցած զրույցի ընթացքում, մոտ երկու տարի առաջ, նշեցիք Արեգ Նազարյանի անունը:
-Արեգի հետ նույն փառատոնին մասնակցում էին Վախթանգ Հարությունյանը, Արմինե Հայրապետյանը, նրանց երգերն այսօր շատ սիրված են: Քանի որ անցած անգամ մեկ հոգու անուն եմ նշել, այս անգամ էլ կնշեմ Վարդան Գալստյանին: Բայց նրա կողքին կան նոր սերնդի տղաներ, աղջիկներ, ովքեր շնորհալի են, ստեղծագործում են, անկախ գործունեություն են ծավալում, համերգներով են հանդես գալիս, սկավառակներ են թողարկում:
-Նոր երգեր ունե՞ք:
-Միակ բանը, որ երբեք չեմ դադարում անելուց, երգ գրելն է, ինչի համար շնորհակալ եմ Տիրոջը: Այս տարի մի շարք նոր երգեր եմ գրել, երկու երգ հայ փրկարարներին եմ նվիրվել, մեկը համատեղ աշխատանք է, երկրորդը՝ հեղինակային: Այս տարի լրացավ երկրաշարժի 25 տարին, մի երգ էի գրել Սպիտակին նվիրված: Լենինականի մասին շատ երգեր կան, բայց փոքր քաղաքներն անտեսված են, չնայած գիտենք, որ աղետի էպիկենտրոնը հենց Սպիտակն էր: Կարծում էի՝ միջոցառումներ կլինեն, դիմեցի մշակույթի նախարարություն, որ գրածս երգը ձայնագրվի, տեսահոլովակ նկարվի, պատասխանեցին, որ իրենց դա պետք չէ: Իհարկե, երգը չի կորչի, համերգներիս ընթացքում կկատարեմ: «Ձեռագրերը չեն այրվում» արտահայտությունը բացարձակ ճշսմարտություն է, հավատացեք:
-Գալիք տարուց ի՞նչ եք սպասում:
-Պայքար, պայքար, պայքար այն բոլոր վտանգների դեմ, որ այս տարի նշմարվեցին ու դեռ պիտի կախվեն մեր գլխին: Թեժ տարի է լինելու` բոլոր առումներով:

http://www.irates.am/hy/1387267263
Զրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

 

Заметка

Հեղինակային երգի փառատոնը` երեկ ու այսօր

Հեղինակային երգի փառատոնը` երեկ ու այսօր

03.12.2013 | 14:17

«Ոսկե կիթառ» հեղինակային երգի հանրապետական փառատոնը մեր երկրում առաջին անգամ անցկացվել է 2006-ին: Այս ժանրում նորանոր անուններ են ի հայտ գալիս, հեղինակային երգի սիրահարներն էլ, ինչպես փառատոնի նախկին գեղարվեստական ղեկավար ԷԴՈՒԱՐԴ ԶՈՐԻԿՅԱՆՆ է ասում, քիչ են, բայց հատընտիր, սակայն փառատոնի մասին արդեն կարելի է խոսել անցյալով: Երգահանը նշեց, որ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ կազմակերպում էին հեղինակ-կատարողների փոքրիկ հավաք, համերգներից բացի, հնարավոր էր լինում մի քանի օր հանդիպել, շփվել: «Սակայն փառատոնը մեկ տարի հետաձգվեց ու հետաձգվում է մինչ օրս: Չգիտեմ հստակ պատճառը փառատոնի փակման: Երևի ակնկալիք չկար, ի վերջո, ինչո՞ւ պետք է պետական կառույցը ֆինանսավորի հեղինակային երգը, որտեղ կա հենց իրեն ուղղված քննադատություն»,— ասաց Էդուարդ Զորիկյանը: Հարցին, որ գուցե քի՞չ թիվ են կազմում այդ ժանրում ստեղծագործող մարդիկ, ինչն էլ պատճառ է դարձել, որ անտեսվի «Ոսկե կիթառ»-ը, պատասխանեց. «Չկա նման բան, Հայաստանում հեղինակ-կատարողների թիվը 10-ից չպետք է անցնի, և այդպես էլ կա, բայց եղել է 100-ից ավելի դիմորդ: Նրանք ուզում են մասնակցել, ներկայանալ, ի վերջո, փառատոնի ընթացքում եմ բացահայտվել նոր, այսօր արդեն հայտնի անունները»:

Հեղինակ-կատարողները հիմնականում հանդես են գալիս ակումբներում, փոքր, մտերմիկ տարածքներում: 
Հավելենք, որ Էդուարդ Զորիկյանը դեկտեմբերի 17-ին, ժամը 20:00-ին համերգ է ունենալու «Meloman» ակումբում, մինչ այդ` դեկտեմբերի 5-ին, ժամը 21:00-ին` «White Crow»-ում, որտեղ սիրված երգահանը կներկայացի նաև «Աշխարհն ունենք» երգի պրեմիերան:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Կար մի շրջան, երբ ընկերներս ինձ կատակով ասում էին` ողջույն, Լևոն Վիսոցկի»

«Կար մի շրջան, երբ ընկերներս ինձ կատակով ասում էին` ողջույն, Լևոն Վիսոցկի»

01.12.2013 | 14:40

Նարեկացի արվեստի միութունում տեղի ունեցավ գրական-երաժշտական ցերեկույթ՝ նվիրված ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՎԻՍՈՑԿՈՒ75 ամյակին:

Միջոցառմանը ներկա էր բանաստեղծ ԼԵՎՈՆ ԲԼԲՈՒԼՅԱՆԸ, ով առաջինն է հայերեն թարգմանել, հրատարակել Վիսոցկու բանաստեղծությունները, ուսումնասիրել նրա պոեզիան, արխիվային նյութերը: Լեփ լեցուն դահլիճում հնչեցին Վիսոցկու երգերը, բանաստեղծությունները՝ Լևոն Բլբուլյանի թարգմանությամբ, հուշի պատառիկներ նրա մասին: Հանդիսության ընթացքում Բանաստեղծը սիրով պատասխանեց նաև դահլիճից հնչող հարցերին:
«Կար մի շրջան, երբ ընկերներս, փողոցում ինձ հանդիպելիս, կատակով ասում էին` ողջույն, Լևոն Վիսոցկի»,— պատմում էր Լևոն Բլբուլյանը, նշելով, թե տարիներ շարունակ որքա՜ն տարված է եղել լեգենդար այդ մարդու կերպարով ու ստեղծագործությամբ: Նա անձամբ չի հանդիպել, չի ճանաչել Վիսոցկուն, սակայն տեղի է ունեցել այնպիսի մի «հանդիպում», որը, թերևս, շատ ավելի նշանակալից կարելի է համարել. հանրահռչակ արտիստի անժամանակ մահից հետո բանաստեղծը ներքին մի մղումով սկսել է թարգմանել, մամուլում հրապարակել նրա՝ մինչ այդ միայն երգերում հնչած տողերը: Չէ՞որ կենդանության օրօք Վիսոցկուն չէին տպագրում, լրջորեն չէին վերաբերվում որպես բանաստեղծի: Դժվար է անգամ պատկերացնել, որ մեր օրերում միլիոնավոր տպաքանակներով, բազմաթիվ հատորներով, ձայնապնակներով հրապարակված Վիսոցկին ժամանակին իր ընդամենը մեկ բանաստեղծությունն է տպագրված տեսել միայն:
«Առաջին թարգմանություններս, որ ընդարձակ մի շարքով տպագրեցի «Ավանգարդ» թերթում` «Ներկայանում է բանաստեղծ Վիսոցկին» խորագրով, ռուսական տարբեր ամսագրերում ու թերթերում մեծ արտիստի մահվանից հետո նոր-նոր երևացող հրապարակումներից ընտրված բանաստեղծություններ էին: Այն ժամանակ ես «Ավանգարդ» երիտասարդական թերթի գրականության և արվեստի բաժնի վարիչն էի ու հենց ինքս նախաձեռնեցի թե՛ թարգմանությունը, թե՛ տպագրությունը: Իսկ այնուհետև արդեն ուշադիր հետևում, միութենական մամուլում նրան առնչվող ոչ մի հրապարակում բաց չէի թողնում»,— ասաց Լ. Բլբուլյանը: «Ավանգարդի» հիշյալ հրապարակմանը ընթերցողական ջերմ արձագանք է հաջորդում. հեռախոսազանգեր, նամակներ, բանավոր շնորհավորանք ու խրախուսանքներ, սկսած գործը շարունակելու հորդորներ (արժե նշել, որ թերթի տպաքանակն այն ժամանակ այսօրվա տեսակետից առասպելական չափերի էր հասնում՝ ավելի քան 200 հազարի):
Հաջողությունն, իհարկե, ոգևորում է բանաստեղծին, նրա թարգմանությամբ Վիսոցկի բանաստեղծը հայ ընթերցողին ներկայանում է նաև «Նորք» ամսագրում` Վահագն Դավթյանի առաջաբանով, «Գրական թերթում»` թարգմանչի առաջաբան ով, «Գարուն» ամսագրում, այլ թերթերում: Վիսոցկիական ինքնատիպ, տարողունակ տողերը հայերեն հնչում են նաև ռադիոյով ու հեռուստատեսությամբ, իսկ տարիների ընթացքում աստիճանաբար ծնվում-ամբողջանում, ի վերջո հրատարակվում է նրան նվիրված գիրքը, որն ընդունվում է իբրև թարգմանական կարևոր իրողություն: «Ես, ինչ խոսք, ետ կգամ» գիրքը երեք բաժնից էր բաղկացած` «Իմ և երգերիս մասին», «Բանասաստեծություններ և երգեր», «Նա չվերադարձավ մարտից» (հուշեր իր մասին): Գիրքը բացվում էր թարգմանչի ընդարձակ առաջաբանով, որտեղ նա նկատում է, որ Վիսոցկին այն բանաստեղծներից է, ում մեջ (ինչպես մենք մեր Չարենցի մասին ենք ասում) մի քանի բանաստեղծ կա կարծես:
«Ընդհանրապես, նրան գրեթե անթարգմանելի բանաստեղծների թվին են դասում, շատ է յուրօրինակ, շատ է անհատական նրա մտածողությունն ու ոճը, բառամթերքը, պարզապես ապշեցնում ու հիացնում է հանգավոման նրա տեխնիկան ու վարպետությունը: Երբեմն պարզապես անհավանական է թվում, որ նույն մարդու գրչին են պատկանում թեթև, անհոգ հնչերանգով ստեղծված վարակիչ կատակերգերը, նուրբ հումորով շաղախված երգիծական պատումները և սրտակեղեք , հուզախռով բանաստեղծություններն ու փիլիսոփայական խորունկ մտորումները: Էլ չեմ խոսում գողական ժարգոնով, այդ աշխարհի կոլորիտով այնքան համոզիչ ու կենդանի ստեղծված կերպարների մասին»,— նշում է նա:

-Պարոն Բլբուլյան, փոխվե՞լ է արդյոք Վիսոցկու ստեղծագործության ընկալումը խորհրդային ժամանակաշրջանի համեմատ:
-Եզակի են այն գրողներն ու արվեստագետները, որոնց այդ աստիճանի սիրում ու գնահատում են և՛ հայրենիքում, և՛ հայրենիքից սահմաններից դուրս: Վիսոցկին կենդանության օրոք աներևակայելի մեծ ճանաչում ուներ ողջ Խորհրդային Միությունում: Քիչ չէին, իհարկե, նաև մարդիկ, որ վերապահումով էին գնահատում նրա արվեստը, գտնում էին, թե նա այդքան սիրված, ընդունված է, որովհետև սկանդալային մարդ է, քննադատում է խորհրդային կարգերը և ժամանակի հետ կմոռացվի: Բայց այդպես մտածողները չարաչար սխալվում էին ու կարծում եմ՝ գոնե իրենք իրենց խոստովանել են այդ: ժամանակը վաղուց արդեն ամեն ինչ իր տեղն է դրել, և Վիսոցկին ընդունվում, մեծարվում է առավել խորն ու գիտակցված սիրով՝որպես Ռուսիայի ոգին իր մեջ կրող, նրա նվիրական զգացումների ու երազան քների թարգման ժողովրդական բանաստեղծ: Ես համոզված եմ, որ նախկին խորհրդային միության ողջ տարածքում, այդ թվում և Հայաստանում (վկա թեկուզ այսօրվա դահլիճը) Վլադիմիր Վիսոցկին այսօր ևս ծանոթ ու թանկ անուն է շատերի համար: Համաժողովրդական այն սերն ու նվիրումը, որ վայելում էր կենդանության օրոք, նրա ողբերգական վախճանից ահա ավելի քան երեք տասնամյակ անց բնավ կորուստ չեն կրել, եթե ոչ՝ հակառակը: Գրեթե բոլոր մուսաների հովանու ներքո ծնված լեգենդար այդ մարդն այսօր էլ շարունակում է մեզ հետ մնալ հսկայական տպաքանակներով հետմահու հրապարակված տասնյակ գրքերով, թողարկված ձայնասկավառակներով, նաև՝ նրա մասին նորահայտ հրապարակումնեով: Ինչու՞ է այդպես. որովհետև նրա երգերի խոսքերը հավուր պատշաճի գրված սովորական տեքստեր չեն: Դրանք երգից անկախ էլ պահպանում են իրենց ինքնուրույն գոյությունը, խոհական, զգացմունքային մեծ լիցքեր պարունակում: Վիսոցկու համար, կարելի է ասել, չկան ոչ բանաստեղծական թեմաներ ու սյուժեներ, և առօրյա կյանքի յուրաքանչյուր բնագավառ ու երևույթ կարող էին պոեզիայի նյութ դառնալ:
«Ես, ինչ խոսք, ետ կգամ» գիրքը լույս տեսավ այն օրերին , երբ շուքով նշվում էր Վիսոցկու 60-ամյակը: Հոբելյանական այդ օրերին մոսկովյան հեռուստատեսությամբ մի հաղորդում էի դիտում. Վիսոցկու գերեզմանի մոտ խմբված բ ազմության մեջ հեռուստալրագրողը տարբեր սերնդի մարդկանց կարծիքն էր հարցնում նրա մասին և վերջում անպայման խնդրում որևէ բան արտասանել կամ երգել նրանից: Բոլորն անխտիր ինչ-որ բան հիշեցին: Մի՞թե դասականանալը հենց սա չէ…
-Եթե Վիսոցկին ապրեր մեր օրերում, նույնպիսի երգեր կգրե՞ր:
-Ինձ թվում է` հիմնականում այո՛, որովհետև նա ի սկզբանե գտել ու գիտակցում էր իր կոչումը, ողջ էությամբ, խառնվածքով, հոգեկան կերտվածք ով նախ մարտիկ էր, ճշմարտության ու արդարության երդվյալ զինվոր: Հիշենք, օրինակ, մի քառատող նրա հայտնի բանաստեղծությունից.

Ճշմարտությունն հեկեկում, Աստծով երդում է ուտում,
Փողի կարոտ ու հիվանդ՝ թափառում է դռնեդուռ: 
Կեղտոտ սուտը նժույգ է գողացել մի զտարյուն
Ու թռչում է սրընթաց՝ ձիգ ոտքերով իր ամուր:

Մի՞թե հնացել են այս տողերը, մի՞թե այդ առումով շատ բան է դեպի լավը փոխվել նրա հայրենիքում կամ մեր Հայաստանում, թեկուզև՝ ո՛ղջ աշխարհում: Իսկ նա պարզապես չէր կարող իր շուրջը, իր ապրած իրականության մեջ չզգալ-չտեսնել, ի լուր ամենքի չգրել, չերգել այդ մասին: Նա ընդվզում էր ամեն տեսակ կաղապարների, անարդարությունների դեմ: Հիմա գուցե գաղափարկան կաղապարները վերացել են, բայց տարբեր շահերի բախումները, անարդարությունները, հոռի բարքերը, ցավոք, անգամ ավելի են շատացել ու ընդգծվել: Ու Վիսոցկին, այո, չի հնանում: Դեռ այն ժամանակ, երբ ես ..Լևոն Վիսոցկի,, էի՝ ամբողջովին նրա ստեղծագործությամբ տարված, մի բանաստեղծություն եմ գրել «Վիսոցկու ձայնը» վերնագրով, ուր այսպիսի տողեր կան.

Տերն հեռացել է, բայց կա՛ ձայնը դեռ,
Ապրում է նրա բառերի կյանքով,
Ու պե՛տք է մեզ դեռ ձայնը այս զորեղ`
Կրակված նրա խռով խոսքերով…

Այսօր էլ առանց վարանելու նույնը կգրեի: Թեև անմիջապես ուզում եմ ավելացնել, որ միայն ընդդիմադիր կեցվածքի շնորհիվ չէ, որ Վիսոցկին բազում սրտեր էր նվաճում: Նա երգում էր պատերազմի ու սիրո մասին, ցնցող մենախոսություններ անում այս կամ այն կենդանու, նույնիսկ առարկայի անունից, հումորով շաղախված կենցաղային հավաստի պատմությունն եր հորինում, այսպես կոչված «բակային» երգեր ում անգամ խորունկ դրամատիզմի ու հոգեբանական բացահայտումների հասնում: Ու բոլոր դեպքերում առկա էր պոեզիայի շունչը, բանաստեղծական թարմ, յուրովի մտածողությունը:
-Երբ Վիսոցկուն հարցրել են` ինչո՞ւ է գրում այն մասին, ինչ չգիտի` պատերազմի, նավաստիների, լեռնագնացների, նա պատասխանել է, որ արվեստում 10 տոկոսն է ճշմարտություն, այն, ինչ մարդն ապրել է, գիտի, իսկ 90 տոկոսը ֆանտազիա է։ Բա՞րդ չէ գրել այն, ինչ չես տեսել, չես ապրել;
— Ասեմ, որ նրան հաճախ նույնացնում էին իր հերոսների հետ. ասենք, լուրեր էին տարածվում, որ մի քանի անգամ բանտ է նստել, կապված է քրեական աշխարհի հետ: Վիսոցկին երբեք չի «նստել», բայց հանցագործ աշխարհի մասին առաջին դեմքով գրված այնքան տպավորիչ, հաճախ խորն ու դրամատիկ երգեր ունի, որոնք Խորհրդային Միության բանտային բանահյուսության կարևոր մասն էին կազմում, ու նրա բնակիչները առանց հեղինակին ճանաչելու նրան իրենց հոգեկիցը, շատ հարազատ մարդ էին համարում:
Ինչ-որ տեղ դերասանի մասնագիտությունն էր իրենն անում. նա կարծես հակված էր ու կարողանում էր հրաշալիորեն իր իսկ ստեղծած գրական կերպարների մեջ մտնել, մենախոսություններ էր գրում ու երգում, ասենք, գայլի անունից, մարզիկի, օդաչուի անգամ՝ միկրոֆոնի…Դա դերասանի յուրահատուկ բանաստեղծական շնորհ էր:
Իսկ առհասարակ նա փալու՛ն դերասան էր: Մոսկվայի Տագանկայի թատրոնում նրա խաղը, հատկապես հանրահայտ «Համլետը» դիտելու համար տոմսարկղերի մոտ հերթեր էին գոյանում: Ի դեպ, մահվան օրը հենց «Համլետն» էր խաղալու, բայց մեծ արտիստը այլևս բեմ չբարձրացավ… Շատերը տոմսերը պահեցին` որպես սրբազան մասունք:
Բայց ասեմ, որ Վիսոցկին իրեն ամենից առաջին բանաստեղծ էր համարում…
-Բայց ինչպես է կարողացել դեմ գնալ խորհրդային ռեժիմին ու դեռ այդքան հանրաճանաչ, սիրված լինել:
— Նրա կյանքը խորհրդային ռեժիմի պայմաններում անվերջանալի մի պայքար էր, համառ մաքառում թաքուն ու բացահայտ հալածանքների, նենգ խարդավանքների դեմ: Այս տողերն արդեն զուտ ինքնակենսագրական են.

Ինչ-որ անձինք, ինչ-որ օրգան ու ատյաններ
Բացահայտ կռիվ են իմ դեմ հայտարարել,
Ինչ է, թե ընդունված անդորրը խախտել եմ,
Ողջ երկրով մեկ խռպոտ իմ էս ձենը գցել…

Այո, նա «ընդունված անդորրը» խախտում էր իր համարձակ տողերով, մարտնչող երգերով, առհասարակ իր պահվածքով և կենդանության օրոք հայտնվել էր «սև ցուցակում»: Անվերջ հալածվում էր. «վերևներից» հրահանգում էին, որ նրան գլխավոր դերեր չտան, փորձում էին համերգները տապալել, բայց խորհրդային չինովնիկները հաճախ պարտվում էին, որովհետև նրա հանդեպ սերն արդեն համաժողովուրդական էր, նրան սիրում ու ընդունում էին բոլո՛ր խավերի ներկայացուցիչները, նույնիսկ՝ առերևույթ նրան մերժող պետական չինովնիկները (հենց այդ մասին մի բանաստեղծություն ունի): Նրա երգն այսօր ծնվում ու երկու-երեք օր անց արդեն տարածվում-հնչում էր ամբողջ Խորհրդային Միությունով մեկ: Սա այն դեպքում, երբ այդ ժամանակ դրանց՝ ռադիոյով ու հեռուստատեսությամբ հնչելու մասին խոսք լինել չէր կարող:
Ի դեպ, իր իսկ խոստովանությամբ, Վիսոցկի երգիչ-երգահանին լայն հասարակությանը «մատուցելու» առաջին քայլերն արել է նրա մտերիմ ընկերը՝ վաղամեռիկ ռեժիսոր Լևոն Քոչարյանը (նա հանրահայտ ասմունքող, ժողովրդական դերասան Սուրեն Քոչարյանի որդին Էր): Մի շրջան նրանք միասին վարձով են ապրել, ի դեպ, նաև այն ժամանակ նույնպես դեռևս անհայտ Վասիլի Շուկշինի հետ միասին, ու Լևոնը ընկերական իրենց հավաքների ժամանակ շատ շուտ նկատել-հասկացել է, որ իր ընկերոջ և՛ ձայնը, և՛ հեղինակած երգերը շատ ավելին են միայն նեղ շրջապատում հնչելու համար (հայի՛ հոտառություն): Նա նախ թաքուն ձայնագրել է դրանք , բազմացրել ու բաժանել իր ընկեր-բարեկամներին, շրջապատի մարդկանց, ու շուտով Վիսոցկին ինքն էլ մնացել է զարմացած իր երգերի հաջողության վրա: Դրանք արագորեն աներևակայելի մեծ լսարան են նվաճել:
-Ի՞նչ կասեք Պյոտր Բուսլովի «Վիսոցկի. շնորհակալություն, որ ողջ ես» գեղարվեստ ական ֆիլմի առիթով:
-Ֆիլմը ցավոք չեմ տեսել, բայց հակասական կարծիքներ եմ լսել: Հավանաբար, նման լեգենդի մասին ինչ էլ նկարահանեն, դժգոհություններ կլինեն: Օրինակ, Փարաջանովի մասին Սերժ Ավետիքյանի ֆիլմի կիևյան ցուցադրության առիթով Ալեքսանդր Բոժկոն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել էր, որ ֆիլմը բավականին հուզել, դուր է եկել նրանց, ովքեր մեծ ռեժիսորին մոտիկից չեն ճանաչել, նրա մասին քիչ բան գիտեն, իսկ ովքեր ճանաչ ել են, ֆիլմն առանձնապես չեն հավանել, անգամ լուրջ դժգոհություններ ունեն: Դե, որովհետև անպայման ուզում են ճշգրտություն լինի, ա՛յս բանը եղել է, մյուսը չի՛ եղել, բնավորության այս գիծն, այո՛, ուներ, բայց մյուսը նրան հեչ բնորոշ չէր…
-Ռուս լեգենդի մասին պատմող վավերագրական ֆիլմերից, հաղորդումներից ո՞րը կառանձնացնեիք:
— Նրա հռչակավոր կինը՝ ֆրանսիական կինոաստղ Մարինա Վլադին իր հուշերի գրքի հիման վրա շատ լավ հաղորդումներ նկարահանեց: Իսկապես ճշմարտացի, հուզիչ ու անկեղծ: Ի դեպ, ես թարգմանել ու հրատարակել եմ նաև նրա հիշյալ գիրքը, որ կոչվում է «Վլադիմիր կամ ընդհատված թռիչք»: Հետո այդ հուշերի հիման վրա սցենար պատրաստեցի, որը բեմադրվեց հանրային հեռուստատես ությամբ ու բավականին հետաքրքիր հեռուստաներկայացում ստացվեց: Ռեժիսորը Աշոտ Հակոբյանն էր, իսկ Վլադիի դերում հաջողությամբ հանդես եկավ քույրս՝ Ժաննա Բլբուլյանը: Վիսոցկուն դերակատարի անունը, ցավոք, չեմ հիշում, գիտեմ, որ նա հիմա ԱՄՆ-ում է: Շատ եմ ցավում, որ տեսագրությունը չի պահպանվել, որովհետև հիշում եմ, որ դրական արձագանքները շատ էին: Միգուցե երբևէ հայտնվի՞:
-Նրա մահը նույնպես առեղծվածային էր, դրամատիկ: Կլինիկական մահից մեկ տարի անց, հենց նույն օրը վախճանվեց: Այդ շրջանի գործերը առանձնանու՞մ էին, կա՞ր մահվան տագնապ, նախազգացում:
-Կա՛ր: Կա մահվանից երկու օր առաջ Մարինա Վլադիին նվիրած շատ հուզիչ բանաստեղծությունը, որ բացիկով ուղարկել է նրան: Կան էլի որոշ գործեր: Իսկ հատկապես «Քմահաճ ձիեր» երգ-բանաստեղծությունը իր դրամատիզմով, խորը հուզականությամբ ուղղակի սիրտ է կեղեքում: Դժվար թե այն կարող է որևէ մեկին անտարբեր թողնել: Ցավոք համաժողովրդական սերն ու գնահատանքն անզոր եղան կանխել այն անկումը, որ մերժման, հալածանքների մեջ գնալով ավելի էր ահագնան ում: Եվ ինքը՝ բանաստեղծն էր առաջին հերթին կանխազգում մոտալուտ վախճանը.

Զառիթափի երկայնքով, հենց պռունկով անդունդի.
Մտրակի տակ շառաչուն իմ նժույգներն են թռչում:
Օդն ինչ-որ չի հերիքում, քամի ու մուժ եմ շնչում,
Անկման հրճվանքն է աճում. Կորչու՜մ եմ, կորչու՜մ:

Երգի կրկներգում նա խնդրում է. «Մի քիչ դանդա՜ղ, նժույգնե՛ր իմ, մի քիչ կամա՛ց»: Բայց նժույգները, ճակատագրով նրան բաժին հասած այդ «քմահաճ ձիերը» դանդաղելու միտք չունեին այլևս: Եվ եղավ անխուսափելին…
Սակայն, կարելի է ասել, անգամ մահով Վլադիմիր Վիսոցկին հաղթող է դուրս եկել իր անզիջում հակառակորդների, սովետական վարչակազմի դեմ: Իշխանությունները ցանկացել են նրան աննկատ ու անաղմուկ թաղել, ընդ որում՝ հեռավոր, խուլ մի գերեզմանոցում: Հույս ունեին վերջնականապես ազատվել նրանից ու շունչ քաշել: Բայց ո՛չ մեկը, ո՛չ մյուսը նրանց չի հաջողվում: Իսկ հետո եղավ այն, ինչն անխուսափելի է ամեն մի իսկական, ժողովրդական բանաստեղծի երկրային կյանքից հետո: Ամեն տարի ծննդյան տարեդարձի ու հիշատակի օրերին նրա ապրած բուռն կյանքի, նրա ողջ ստեղծագործության առաջ ակնածալից խոնարհվում, նրա հիշատակին մոմ են վառում հազարավոր մարդիկ: Մոսկվայի հենց սրտում գտնվող գերեզմանատան ամենաբանուկ մասում գտնվող նրա շիրիմը ուխտատեղի է դարձել՝ մշտապես թարմ ծաղիկներով ծածկված: Արդեն քանի՜ տարի մարդկային հոսքը դեպի այստեղ չի դադարում ու հաստատ չի՛ դադարի այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրա երգերը հոգիներ են բուժում, սրտեր թեթևացնում, շարունակում կռիվը հանուն ճշմարտության ու արդարության: Նրան նվիրված իմ բանաստեղծությունը, որ վերևում հիշատակ եցի. իր իսկ տեղերը պարունակող այս քառատողով է ավարտվում.

… Եվ ասես պրկվում, պոռթկում նոր ուժով,
Հնչում է ձայնն այս ոնց հանուր բողոք.
«Ո’չ, դեռ ամենն այս բանի նման չէ,
Ու ա’յն չէ, ա’յն չէ դեռևս ոչ ոք»:

http://www.irates.am/hy/1385894939

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Ես չեմ ուզում, որ իմ երգը լինի պուպուշ, դա շատ վատ քննադատություն էր»

«Ես չեմ ուզում, որ իմ երգը լինի պուպուշ, դա շատ վատ քննադատություն էր»

18.11.2013 | 16:45

«Այս երկիրը քեզ նման է», «Անձրևի երգը», «Ճամփեն բռնեցի», «Դու»… ԱՐԵԳ ՆԱԶԱՐՅԱՆԻՆ հեղինակային երգի սիրահարները ճանաչում են այս և այլ երգերով: Ապրում է Բելգիայում: Աշխատում է պետական համակարգում, ուսումնասիրություններ է կատարում տարբեր երկրների առողջապահական համակարգերի, բուժծառայությունների մատչելիության վերաբերյալ: Տարին մեկ-երկու անգամ գալիս է հայրենիք, մասնակցում է «The Club» ակումբում անցկացվող հեղինակային երգի ուրբաթօրյա երեկոներին: Առաջին` «Երբ ծաղկում են ծառերը» ձայնասկավառակը թողարկել է 2001-ին, 2011-ին Բելգիայում լույս է տեսել նրա «Ночные размышления» ռուսերեն երգերի սկավառակը: 90-ականներին թողարկված «Զրույց»-ը համերգային ձայնագրությունն է, որտեղ հնչում են Վախթանգ Հարությունյանի, Արմինե Հայրապետյանի, Տաթևիկ Աղամիրյանի և Արեգ Նազարյանի կատարումները: Նրա երգերը տեղ են գտել նաև հեղինակ-կատարողների մեկ տարի առաջ հրատարակված գիրք-սկավառակում: «Իրատես de facto»-ի հետ զրույցում Արեգ Նազարյանն ասաց, որ ձայնագրության համար պատրաստ է 15 երգ, որոնցից մի քանիսը ներկայացրել է «The Club»-ում և արդեն շրջանառվում են համացանցում: Մի մասը ոչ մի տեղ չի հնչել: Նոր սկավառակի թողարկումը մի քիչ հետաձգվում է, որովհետև ուզում է նոր, էքսպերիմենտալ ձևով ներկայացնել երգերը, ոչ միայն կիթառի, այլև կամերային գործիքների նվագակցությամբ` դուդուկ, ջութակ, ակորդեոն և հարվածային գործիքներ: Տեսահոլովակ գուցե նկարահանի` հեղինակային երգը սփյուռքում ներկայացնելու համար: Բայց առայժմ, նրա խոսքով, օրակարգում այդ հարցը չկա:

-Արեգ, ասում եք` «Այս երկիրը քեզ նման է»: Սովորաբար, նմանատիպ արտահայտությունները ակնարկում են, որ ստանում ենք` ըստ արժանվույն: Ձեր երգը դրական ենթատեքստ ունի, ինչո՞վ է պայմանավորված այդչափ լավատեսությունը` հեռվում ապրելո՞վ:
-Երբ ես այդ երգը գրեցի, հեռվից չէի նայում, դա շատ հին երգ է: Այսօր էլ չեմ կարող ասել, թե միայն բացասական կամ դրական կողմերն եմ տեսնում: Այս երկիրն ինձ համար ոչ միայն ծննդավայր է, այլև անբուժելի հիվանդություն, հորոսկոպի նշան, բնավորություն, այս երկիրը անքակտելիորեն կապված է իմ մտածելակերպի հետ, ինձ հետ: Թե դրական, թե բացասական իրադարձությունները, որ տեղի են ունենում Հայաստանում, որտեղ էլ լինեմ, ինձ վրա շատ են ազդում: Երբ գրում ես երգը ինչ-ինչ իրադարձությունից ազդված, այդ ազդեցությունն ընդմիշտ չի մնում, իհարկե, բայց մարդիկ ընկալում են երգը յուրովի ու այն սկսում է ապրել իր սեփական կյանքով: Այդպիսի մի բան պատահեց «Այս երկիրը քեզ նման է» երգի հետ: Երբ գրեցի երգը, այն ժամանակ կային ինչ-ինչ հանգամանքներ, որոնք այսօր չկան, բայց երգը շարունակում է ապրել: Դա հեղինակային երգի առավելություններից մեկն է: Ինչ վերաբերում է լավատեսությանը, ես փորձում եմ բոլոր երևույթները տեսնել տարբեր կողմերից, չտեսնել միայն սևը կամ սպիտակը, այդպես չի լինում, պարզապես: 
-Նույն երգում ասվում է` «Մեր երկինքը անսահման է, մեր երկիրը ձեզ նման է, մենք երբեք այն չենք տա ոչ ոքի», բայց մենք գնում ենք՝ թողնելով նրան չգիտես թե ում: Արտագաղթը անհանգստացնող չէ՞, կարո՞ղ եք ինչ-որ բան ասել` ինքներդ հեռվում լինելով:
-Նախ և առաջ ասեմ, որ ես երբեք, անգամ 90-ականների ամենաբարդ տարիներին չեմ ցանկացել մեկնել Հայաստանից: Մեկնել եմ զուտ անձնական պատճառներով, իմ ծնողական պարտականությունները կատարելու համար, որովհետև արտասահմանում պիտի ծնվեր իմ երեխան: Մանրամասները, կարծում եմ, հետաքրքիր չեն լինի ընթերցողին: Նույն պատճառով ես դեռևս չեմ կարող վերադառնալ, բայց մեծ ցանկություն ունեմ վերադառնալու: Ինչ վերաբերում է արտագաղթին, իհարկե, անհանգստացնող է, բայց դա պետք է անհանգստացնի ոչ միայն հասարակ բնակիչներին, այլև այն մարդկանց, ովքեր պատասխանատու են երկրի պետականության, անկախության համար, նրանց, ում ձեռքին է երկրի ղեկը: Երբ սոցհարցում են անում, պարզվում է, որ գերակշռող մասը ցանկանում է լքել երկիրը: Եթե բնակչությունն այս տեմպերով պակասի, հետևանքները կլինեն ողբերգական: Ես չգիտեմ ինչքան են ճիշտ այդ տվյալները, մամուլում կարդացի, որ վեց ամսում Հայաստանը լքել է մեոտ 120 հազար մարդ: 3 միլիոնի համար, եթե համարենք, որ այստեղ բնակվում են 3 միլիոն, սա դեմոգրաֆիկ ողբերգություն է: Մարդիկ հիմնականում մեկնում են Ռուսաստան, Եվրոպայում այլևս հնարավորություններ չկան օրինական բնակություն հաստատելու: Կացության քարտ ստանալը շատ դժվար է. մարդիկ կամ պիտի ապրեն ոչ լեգալ կամ պարզապես վերադառնան ու գտնեն ուրիշ ելք, եթե չեն կարողանում իրենց կյանքն այստեղ կազմակերպել:
-«Առանց սպասող մեկի քայլելը ցավ է»: Իսկ ի՞նչ, եթե ինքդ չես սպասում:
-Եթե ինքդ չես սպասում, ավելի հեշտ է: Այդ երգն էլ վաղուց եմ գրել: Իմ մասին, իմ երգարվեստի մարդիկ դատում են 10-15 տարի առաջ գրված երգերով: Այդ ընթացքում որոշ բաներ, բնականաբար, փոխվել են, ես այն ժամանակ ուսանող էի, իմ մտածելակերպը նույնը չէր, երգերի մեջ գերակշռում էր լիրիկական թեման: Այսօր ես համոզված եմ, որ մեծ հաշվով մարդ արարածը միայնակ է, լինի սպասված, թե սպասող, մեկ է, միայնակ է: Կան պահեր, երբ այդ դատարկությունը լցվում է երեխաներով, սիրած էակով, աշխատանքով, բայց այդ պահերը ժամանակավոր են: Ես չեմ ընկալում դա որպես բացասական երևույթ: Ինչպես ասում էր Քաջ Նազարը հայտնի մուլտֆիլմում՝ «Գետն ունենա երկու ափ, սարերը ձորերից բարձր լինեն», իմ կարծիքով՝ այդպիսի մի ակնհայտ ճշմարտություն էլ այն է, որ մարդը միայնակ է: 
-Սիրո՞ւմ եք լռությունը:
-Տոտալ լռություն չի լինում երբեք, որովհետև իմ կյանքում աղմուկը, շարժումները շատ են` երեխաներ, երաժշտություն, աշխատանք: Երեկոյան ժամը 21-ից հետո իմ սենյակում լռություն է, և երբեմն այնքան եմ զգում լռության կարիքը, որ չեմ ցանկանում անգամ նվագել: Ես իրոք երբեմն լռության կարիք ունեմ, երևի այդ ժամանակ կարող ես լսել ինքդ քեզ: Էգոիստական նարցիսական պահով չեմ ասում, ուղղակի առօրյա հոգսերի հետևից ընկնելով չես կարողանում լսել քո ներքին ձայնը, ինքդ քեզ հետ լինել, ինքդ քեզ հասկանալ: Ես հանդիպել եմ տիբեթական լամաների, որոնք ասում են` դուք այդտեղ` Արևմուտքում, չեք հասկանում, թե ինչպես կարելի է 30- 40 րոպե հատակին նստած՝ ոչինչ չանել, ձեզ համար դա ժամանակի կորուստ է, այնինչ դուք ձեզ կորցնում եք ամբողջ օրվա ընթացքում, հենց այդ 40 րոպեն է, որ գտնում եք ինքներդ ձեզ այդ աշխարհում: Եվ ես կարծում եմ, որ իրենք ճիշտ են: 
-Մեր աշխարհում ինքդ քեզ գտնելը ուրիշ կերպ է արտահայտվում, մարդիկ խմում են, զվարճանում, այսպես ասած` լիցքաթափվում են տարբեր եղանակներով:
-Բայց այդ մեթոդները խնդիր չեն լուծում: Երբ այստեղ եմ լինում, առավոտից երեկո ծխում եմ, որովհետև մթնոլորտն է տրամադրում դրան, ուր գնում ես, բոլորը ծխում են: Այդ մեթոդները` խմելու, ծխելու և այլն, առողջության համար ավելի վտանգավոր մեթոդները (չնայած դրանք էլ պակաս վտանգավոր չեն) խնդիր չեն լուծում: Ինքնախաբեության հաստ շերտ են դնում. սիրածս աղջիկն ինձ լքել է, այնքան կխմեմ, որ կմոռանամ: Մինչդեռ պիտի հասկանա, որ ոչինչ` լքել է, լքել է:
-Ռուբեն Հախվերդյանն ասում է` ես իմ կյանքն եմ երգում: Ձեր դեպքում ինչպե՞ս է:
-Հախվերդյանն ասում է` ես իմ կյանքն եմ երգում, Զորիկյանն ասում է` եթե ես երգում եմ արդուկի մասին, դա չի նշանակում, որ արդուկը ես եմ: Ես կարծում եմ, որ արդուկը, այնուամենայնիվ, ես եմ: Որովհետև, եթե անգամ երգում ես արդուկի մասին կամ մեկ այլ երևույթի, քո սեփական ընկալումն ես ցույց տալիս: Օրինակ, ես երգ ունեմ, որ գրված է քաղաքացիական ակտիվիստի անունից, բայց ես քաղաքացիական ակտիվիստ երբեք չեմ եղել: Երբ տեսնում եմ այդ երիտասարդներին, երբեմն նաև ոչ երիտասարդներին, խոնարհվում եմ իրենց առջև, ես ուրախ եմ, հպարտ եմ, հույսով եմ լցվում: Ես երբեք իրենց արածի կեսն էլ չեմ արել, բայց երգը գրված է ակտիվիստի անունից, ես չեմ, բայց իմ վերաբերմունքն եմ ցույց տալիս:
-Հայաստանում Ձեզ ճանաչում են, համենայն դեպս, հեղինակային երգի սիրահարները: Դրսում նույնպե՞ս ներկայանում եք հեղինակային երգով:
-Դրսում` ոչ, որովհետև, նախ և առաջ, Բելգիայում հայկական համայնք որպես այդպիսին չկա: Հայկական համայնքներ կան ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, որոնք կազմակերպում են համերգներ, միջոցառումներ, լոբբինգ են անում և այլն: Բելգիայում չկան նման բաներ: Կա մի կազմակերպություն, որ կոչվում է «Հայ տուն», երբ ես նոր էի գնացել, զանգեցի, առաջարկեցի համերգային ծրագիր, ասացի, որ ֆինանսն ինձ չի հետաքրքրում, ոչինչ պետք չէ, ես պարզապես ուզում եմ շփվել հանդիսատեսի հետ: Եվ նրանք ինձ տվեցին հետևյալ պատասխանը. երկու ամիսը մեկ մենք հանդիպում ենք ճաշի, մենք կուտենք, դուք` կերգեք: Դրանով վերջացավ իմ կապը հայկական կազմակերպությունների հետ: Բելգիայում է բնակվում Տիգրան Տեր-Ստեփանյանը, հանճարեղ կիթառահար է, ունի կամերային երաժշտության խումբ, «Արաքս» է կոչվում: Կոմիտաս, Սայաթ-Նովա են նվագում, խմբի անդամների կեսը հայկական արմատ չունի. թավջութակը ֆլամանդուհի է նվագում, ֆլեյտան` բելգիացի, հարվածային գործիքները` բրազիլիացի: Ես շատ եմ ափսոսում, որ Հայաստանում նրանք այդքան էլ հայտնի չեն: Որակով ու գեղեցիկ երաժշտություն են մատուցում, Տիգրանը հաճախ համագործակցում է Ռուբեն Հախվերդյանի հետ: Բելգիայում ապրում ու ստեղծագործում է նաև Նառա Նոյանը, ով գրում է ֆրանսերեն, հայերեն, ռուսերեն երգեր, հետաքրքիր էքսպերիմետներ է անում, հյուսում է իրար հետ արևմտյան և արևելյան երաժշտությունը: Նա մեծ թվով երկրպագուներ ունի: Բայց հեղինակային երգ ներկայացնելը դժվար է, որովհետև մարդիկ զբաղված են լրիվ ուրիշ բանով: Հայաստանում, ըստ իս, կա հեղինակային երգի պահանջարկ: 
-Ձեր երգերը ուրիշները կատարո՞ւմ են, կամ կուզեի՞ք, որ կատարեն:
-Կուզեի, իհարկե, ցանկացած հեղինակային երգիչ կուզեր, որ մարդիկ իր երգը վերցնեին ու դարձնեին իրենցը: Հիմա մենք համատեղ ելույթների ժամանակ երբեմն կատարում ենք միմյանց երգերը կամ բոլորս ենք ներկայացնում երգը: Նոր ձայնագրության մեջ նպատակ ունենք 5-6 երգ ներկայացնելու Արմինե Հայրապետյանի հետ: 
-Բայց կարծես հեղինակային երգերը ավելի նախընտրելի է լսել հեղինակի կատարմամբ:
-Ցանկացած հեղինակ իր երգն ավելի լավ կկատարի: Օրինակ, Ժակ Բրելը ոչ թե կատարում, այլ ապրում էր բեմի վրա իր երգերը: ՈՒրիշների կատարմամբ` ոչ բնօրինակով, ոչ առավել ևս թարգմանված այդ երգերը ոչինչ չեն տվել: 
-Ինչո՞վ են առանձնանում Ձեր երգերը:
-Ինչպես ցանկացած մարդ ունի իր ձեռագիրը ստեղծագործելիս` ամեն մեկի ձեռագիրը յուրահատուկ է: Ինձ ասել են, որ քո երգերը երգելիս պատկերացնում ենք նկարներ, դա հաճելի է, բայց ես նույն բանը չէի ասի իմ մասին: Ես ունեմ թերությունների շատ մեծ ցուցակ, բաց անհամեստությունը այդ ցուցակում երբեք չի եղել: Ինչո՞վ է տարբերվում, երևի նրանով, որ քաղաքական երգեր երբեք չեմ գրում, չեմ կարողանում անդրադառնալ բացասական երևույթներին, ինչպես Հախվերդյանն է անում` ժողովրդական լեզվով, սիրուն կոլորիտով, և այդ երգերը երգվում են 30-40 տարի: Ես բացասական երևույթների մասին կնախընտրեի խոսել, քան երգել: Չնայած խոսելուց էլ վատ եմ: 
-Հեղինակային երգիչ, որ միգուցե եղել է Ձեր ոգեշնչման աղբյուրը:
-7-8 տարեկան էի, երբ լսեցի Վիսոցկու երգերը: Շատ երկար ժամանակ ճանաչել եմ միայն նրան, հետո սկսել եմ ծանոթանալ հայ և ռուս հեղինակային երգիչների երգերին` Հախվերդյան, Մեսչյան, Յուրի Վիզբոր, Բուլատ Օկուջավա, սիրում եմ Վահան Արծրունու, Էդուարդ Զորիկյանի, Արմեն Մովսիսյանի երգերը:
-Քննադատությունների հանդիպո՞ւմ եք:
-Ամենավատ քննադատությունը, որ երբևէ ստացել եմ, հետևյալն էր. «Վայ, ինչ պուպուշ երգ է»: Մազերս բիզբիզ են կանգնում այդ նախադասությունից, ես չեմ ուզում, որ իմ երգը լինի պուպուշ: Դա շատ վատ քննադատություն էր այն իմաստով, որ քննադատություն չէր, այլ ճշմարտության արտացոլում: Երևի իմ լիրիկական երգերը պուպուշ երգեր են և դրանցով դատել իմ այժմյան արածի մասին, այդքան էլ ճիտ չէ: Երբ նուրբ թեմաների ես դիպչում, երկու կարծիք է լինում. մարդիկ կամ համաձայն են լինում քեզ հետ, կամ համաձայն չեն լինում: Նոր եմ սկսել անդրադառնալ այդ թեմաներին և դեռ չեմ հասցրել քննադատություն լսել: 
-Ի՞նչ թեմաների մասին է խոսքը: 
-Գրում եմ այն մարդկանց մասին, ովքեր տարբեր են, օրինակ, «Սպիտակ ագռավների պատերազմը» երգը մի մարդու կամ մարդկանց խմբի մասին է, ովքեր տարբեր են:
-Սպիտակ ագռավը մուտացվա՞ծ տեսակ է:
-Սպիտակ ագռավը նախ և առաջ գոյություն չունի, դա խորհրդանիշ է և ֆիզիոլոգիայի տեսանկյունից դիտել պետք չէ: Ջոն Լենոնն ասում էր` մի ատիր այն, ինչ դու չես հասկանում: Եթե քեզնից տարբեր է, դեռ չի նշանակում, որ վատն է, միակ չափանիշը պետք է լինի` վնա՞ս պատճառում է, թե՞ ոչ:
-Սոցցանցում «ֆեյսընկերներով» երգ էինք գրում արևից թխահարված կնոջ մասին: Այսինքն` փորձում էինք երգի համար ճիշտ, հարմար բառ գտնել: Գրվե՞ց այդ երգը:
-Այդ երգը ես առաջին անգամ ներկայացրի հեղինակային երեկոյի ընթացքում: Երգե՞մ: (Արեգը կիթառով կատարեց երգը, թվում էր՝ սիրած էակին է նվիրված, վերջում, պարզ դարձավ, որ երգը Երևանի մասին է- Ա.Ս.): 
-Ինչպե՞ս է վերնագրված:
-«Առաջին անգամ»:

http://www.irates.am/hy/1384778926
Զրուցեց Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ