Заметка

«Դժբախտաբար, հայտնի դառնալը որոշում են պատկերասրահների տերերը»

«Դժբախտաբար, հայտնի դառնալը  որոշում են պատկերասրահների տերերը»

25.02.2014 | 11:31

Սա մեր արևն է, մեր ժամանակը: Արևը նշանակում է կյանք, էություն: Թռչունները ժամանակն են պահում, զանգակները հուշում են, որ ժամանակն անդադար անցնում է: Կտավին նայելիս հասկանում ես, որ եթե կյանքը սկսվում է, ուրեմն պետք է նաև վերջանա: «Սա առասպել չէ, մենք գիտենք, որ ծնվում ու մահանում ենք,-ասում է ֆրանսահայ գեղանկարիչՄԱՐՏԻԿ ՆԵՐՍԵՍՅԱՆԸ:— Կտավում պատկերված սլաքները հիշեցնում են, թե կյանքի որ հատվածում ենք, նայած տարիքին: Զանգակներն ասում են` ճիշտ ապրեք ձեր կյանքի ժամանակը, ամեն սլաք կարող է վերջինը լինել»:
Մարտիկ Ներսեսյանի աշխատանքներին ծանոթացա «Արտ և լեգենդ» երևանյան նորաբաց պատկերասրահում: Հայրենիքում ցուցահանդես դեռ չի ունեցել: Նրան նոր-նոր են սկսում ճանաչել: Ամեն կտավը մի պատմություն ունի: «Կորսված հայրենիք» կտավում ծառի (հայ ազգի) կտրված արմատները նորից ծաղկում են ու տարածվում: Ասում են` կյանքը ջրից է սկիզբ առել. «Նախակյանքը» հենց դրա մասին է: «Ազատագրված միտք», «Մի երեկո», «Չորս եղանակ», «Հայուհի», «Կյանքի վեց անիվները»: Նկարիչը համոզված է, որ մենք անցնում ենք վեց ժամանակի, վեց օղակի միջով: Հույները, մայաները, չինացիները, արիացիները, մեծ ազգերը հավատացել են սրան: Կյանքի ու մահվան անիվների միջով անցնելուց հետո նորից հառնում ես` որպես սերմ, ծառ, քար, վագր կամ մարդ արարած, ու նորից անցնում կյանքի օղակների միջով: Կենտրոնում արևն է: «Մինչ օրս մենք «արև»-ով ենք երդվում և եկեղեցիներում ունենք մեր կրակը, որը չվերացրեց քրիստոնեությունը: Իսլամը վերացրեց, իրենց մզկիթներում լույս չկա»,-ասում է գեղանկարիչն ու պատմում, որ նկարում է մածկաթիակով (шпатель), ներկն առանց բացելու է գործածում, միլիմետր-միլիմետր շարում է գծերը` առանց սխալվելու իրավունքի: Որովհետև մաքրել ու նորից նկարել չի կարող: Ասում է, որ կապ չունի՝ ինչ ներկով ես նկարում, կտավի՞ վրա ես նկարում, թե՞ փայտի, կարևորը միտքն է: Վերացական նկարներ էլ ունի: «Բայց ոչ թե աբստրակտ, այլ ֆիգուրատիվ աբստրակտ,-ասում է նա:— Մի թեթև ձև եմ տալիս, որ նայողը հասկանա` ինչ է տեսնում, քառակուսի չեմ նկարում և ասում` սա խնձոր է»: «Տոհմածառ» կտավում տեսնում ենք հայոց տառերը: «Հրահանգը» ավանդույթների մասին է, «Լքյալը» մի նավակ է, որ ամբողջ կյանքում ձուկ ու հաց է տվել ձկնորսին ու հիմա լքված է, թողել են, մոռացել: Գուցե դա միայնակ կին է, չիրագործված երազանք, կամ հենց լքված նավակ, ու նայելիս տխրում ես լքյալի համար:
«Սուրբ Գայանեի ծաղիկ ծախողին» գեղանկարիչը Ֆրանսիա հասնելով կտավին է հանձնել, ասում է` մի քիչ ավելի երիտասարդացրել եմ, բայց նա հոգու խորքում հենց այդպիսին է: «Փրկված ծաղիկ». տուն, ուր մութ է, տխուր, բայց մի ծաղիկ կա, լույսի մի կտոր: 
Հարցրի` Ցեղասպանության թեմայով աշխատանք ունե՞ք: «Իսկ սա ի՞նչ է, նա ի՞նչ է»,— ասաց` ցույց տալով սրահի գրեթե բոլոր կտավները:

-Ձեզ գիտե՞ն դրսում: Ցուցահանդեսներ ունենո՞ւմ եք:
-Դպրոցն ավարտելուց անմիջապես հետո սկսել եմ զբաղվել նկարչությամբ: Կլինի շուրջ 40 տարի: ՈՒնեցել եմ մեծ թվով անհատական ու խմբակային ցուցահանդեսներ` տարբեր երկրներում: Պատկերասրահում փակցված նկարները Հայաստանին եմ նվիրել, դեռ էլի աշխատանքներ եմ բերելու: Սա էլ իմ փափագն է: Ես իմ կյանքի գործն արել եմ: Տարբեր երկրներից հաճախորդներ ունեմ: Հազարավոր նկարներ ունեմ դրսում: Հիմա նկարում եմ ինքս ինձ համար և ուզում եմ ապրել իմ երկրում:
-Ձեր ընտանիքը կգա՞ Հայաստան:
-Մեծ ընտանիք չունեմ: Հայրս և մայրս որբ են եղել՝ Ցեղասպանությունից մահապուրծ: Եղբայրս մահացել է, կինն ու երկու զավակներն ապրում են Ֆրանսիայում: Տղաս` Հայկը, մոր հետ ապրում է ԱՄՆ-ում: Խոստացել է, որ կգա Հայաստան:
-Կգա, կգնա՞:
-Չես իմանա, ես հայ եմ մեծացել, նա էլ հայ է մեծացել, այսօր չգա, վաղը կգա: Ես էլ երեկ չեմ եկել: Այսօր եմ եկել:
-Ինչպե՞ս եք նայում այն երևույթին, որ այսօր էլ են գնում:
-Գնում են, ոչ թե որովհետև չեն սիրում իրենց երկիրը, այլ որովհետև ընտանիք պահելու խնդիր ունեն, չեն գտնում մի ճանապարհ, որ նորմալ կերպով, առանց գողության, խարդախության ապրեն: Դժբախտաբար նրանք են գնում, որ պետք են այս երկրին: Նրանց տեղը լրացնում են շրջաններից եկածները: Փողոցով քայլում ես, զգում ես, որ քաղաքի մակարդակն այն չէ: Հայաստանը բաժանվել է երեք մասի. մի մասը լավ է ապրում, գողանում է, ստում, նրանք քանակով քիչ են, բայց վերցրել են իրենց ձեռքը ամբողջ ներվերը քաղաքի ու երկրի: Մի մասը, որ նույնպես մեծ թիվ չի կազմում, քիչ թե շատ ապահով է ապրում: Եվ արդեն կա մեծ թվով ժողովուրդ, որին խաբել են հեռուստատեսությամբ, ամերիկյան դատարկ ֆիլմերով, գիրք չեն բացում և դժվարությամբ են ապրում: Եթե այսպես շարունակվի, չգիտեմ ինչ է լինելու հետո: Սփյուռքահայերը ոչ մի բան չեն կարող անել: Մենք սիրում ենք Հայաստանը, փորձում ենք օգնել, իմանալով, որ հաճախ մեր տված մեկ եվրոյից 10 ցենտ է տեղ հասնում, ու հենց այդ 10 ցենտի համար ենք օգնում: Այնպես չէ, որ հիմար ենք, չենք հասկանում:
-Ասում են` Ցեղասպանության մոտեցող 100-ամյակին Թուրքիային ավելի շատ մտահոգում է հայկական սփյուռքը:
-Թուրքիան նման մտահոգություն չունի: Եվրոպան ամենից առաջ իր շահի մասին է մտածում: Նա 70-միլիոնանոց ժողովրդին չի փոխի 2-միլիոնանոց երկրի հետ, որը չունի նավթ, ոսկի, ուրան:
-ՈՒրեմն 100-րդ տարելի՞ցն էլ ոչինչ չի փոխի:
-Ցեղասպանությունը ճանաչելուց հետո Թուրքիան պիտի վերադարձնի ներկայումս իրեն պատկանող հողերի մի մասը: Արդյոք կարո՞ղ է իր ժողովրդին ասել, որ 100 տարի սուտ են խոսել, ցեղասպանություն են կատարել: Կան հստակ հաշվարկներ, որ Եվրոպան 35 տարի հետո իսլամական երկիր է դառնալու: Ամերիկան էլ հեռու չէ, նա էլ խնդիր ունի, Ռուսաստանն էլ: Ի՞նչ եք կարծում` Հայաստանն ինչպե՞ս պետք է դիմանա այս ամենին: Եթե ինչ-որ բան պետք է փոխվի, դա պետք է լինի հիմա:
-Իսկ Եվրոպային չի՞ մտահոգում իր՝ մուսուլմանական երկիր դառնալու վտանգը: Որքան գիտեմ, եվրոպական օրենքներն ավելի շատ հօգուտ մուսուլմանների են:
-Դրամի խնդիր է: Դուք կարծում եք՝ Եվրոպայում գրված օրենքները չե՞ն խախտվում: Կամ Ֆրանսիայի նման մի երկրում խարդախություն չի՞ լինում, քվեներ չե՞ն կեղծվում: Ավելի «բարձրակարգ» ձևով են լինում: Գուլպաների մեջ են քվեաթերթիկներ անցկացնում, սնդուկներ են փոխանակում` կեղծված քվեներով: Ինչ վերաբերում է արտոնություններին, Եվրոպայում արաբը ինը երեխա կարող է ունենալ, բավական դրամ ստանալ ու հանգիստ ապրել: Բացահայտ ասում է` քո ճանապարհը կփակեմ, իմ գորգը կփռեմ ու նամազ կանեմ: Ոստիկանը չի կարող բան ասել, որովհետև իր երկրի քաղաքացին է նա:
-Վերադառնանք Ձեր կտավներին: Ի՞նչ ժանրում եք ստեղծագործում:
-Եթե փորձեմ թարգմանել, կլինի «շողքի խաղ»: Ես նկարում եմ միլիմետր-միլիմետրուկես հաստությամբ չոր ներկով: Երբ նկարի վրա լույսը կողքից է ընկնում, իր հոգին, բնույթը փոխվում են: Լույսի շողքն է, որ իմաստավորում է նկարը: Դուք այսօր տեսնում եք իմ գունավոր նկարները: ՈՒնեմ գործեր` սպիտակով սպիտակի վրա: Առանց լույսի ոչինչ չեն ասում: Երբ հայ արվեստասերները մի քիչ ծանոթանան գործերիս, հետագայում սպիտակ նկարների ցուցահանդես կբացեմ:
-Ձեր նկարներն ովքե՞ր են գնում ավելի շատ` օտարերկրացինե՞րը, դրսի հայե՞րը:
-Հայ հաճախորդներս քիչ են, հիմնականում ճապոնացիներ են, ամերիկացիներ, ֆրանսիացիներ:
-Ինչո՞վ են գրավում Ձեր նկարները:
-Այն, ինչ ես եմ նկարում, ուրիշ տեղ չեն տեսնում: Երբ, ասենք, 50 նկարչի աշխատանք մի սրահում ցուցադրում են, հմուտ մասնագետը մոտենում է, նայում, ասում է` որ նկարը որ նկարչինն է: Բայց կարող է հեռվից, նախքան մոտենալը նայել նկարներին ու ասել` այ սա Մարտիկի նկարն է: Այդպես են ինձ ճանաչում Եվրոպայում: Հաճախորդներ ունեմ, որ ամեն տարի նկար են գնում ինձնից: Գալիս են, ասում` 2013-ի նկար չունենք: Արվեստանոցում կտավ ունեմ, որտեղ պատկերված է հայրիկիս` Խաչիկ Ներսեսյանի բանաստեղծությունը` նրա ձեռագրով: Շատերը մատն այդ նկարի վրա են դնում` կարծես հասկանալով արժեքը: Բայց ես դա չեմ վաճառում:
-Ձեր հայրը գրո՞ւմ է:
-Այո, բանաստեղծ է, տպագրված գործեր ունի: Հայրս Վանից է, Դրոյի զինվորներից է եղել: Հուշեր ունի գաղթի մասին, դեռ ձեռագիր են, Հայաստան եմ բերելու:
-Շատերին թվում է, որ եթե արվեստագետը ոտքը դրեց դուրս, հայտնի է դառնալու: Հայ նկարիչը ի՞նչ կարող է անել դրսում:
-Նման բան չկա: Դժբախտաբար, հայտնի դառնալը որոշում են պատկերասրահների տերերը, երբ զգում են, որ տվյալ նկարչի միջոցով կարող են դրամ վաստակել: Այսինքն, մեծ մասամբ ոչ թե արվեստն են գնահատում, այլ կոմերցիոն կողմը, անունը:
-Իսկ անունը մի՞թե նկարիչը ձեռք չի բերում իր աշխատանքներով:
-Հիմա ասեմ` ինչպես է լուծվում անունի հարցը: Հարուստ ընտանիքի աղջիկը նկարում է, վճարում է որևէ պատկերասրահի, որ ցուցադրեն իր գործերը: Մարդիկ են գալիս, նայում, մասնակցում աճուրդին ու գնում նկարը: Իրականում այդ ամենը՝ այցելությունները, վաճառքը կազմակերպում է աղջկա հայրը կամ ընկերը: Եվ նույնը արվում է 20 պատկերասրահում: Մարդիկ չեն լսել այդ նկարչի անունը, արածը մի բան չէ, բայց գիտեն, որ 7500 եվրո է գնահատվել: Երկու տարի հետո այդ նկարչի աշխատանքներն արդեն մեծ պահանջարկ են վայելում:
-Իսկ ինչպե՞ս եք Դո՛ւք հայտնի դարձել:
-Իմ դեպքն ուրիշ է: Ես որբ հայր ու մայր եմ ունեցել, հայ եմ մեծացել, պատիվ եմ պահել, գովազդի հետևից չեմ գնացել և այսօր արդեն կարող եմ ասել` չեմ ուզում վաճառել նկարներս:
-Պարոն Ներսեսյան, Ֆրանսիայում բողոքի մեծ ալիք է բարձրացրել միասեռականների ամուսնությունը օրինականացնող օրենքը: Ի՞նչ կասեք այդ մասին:
-Աշխարհում միշտ եղել են միասեռականներ` որոշ ժամանակ գաղտնի, որոշ ժամանակ` ոչ: Եվրոպայում նրանք իրավունքներ են ունեցել ու այնքան շատ են, որ նախագահի թեկնածուն նրանց ձայների կարիքն ունի: Եթե նրանց քանակը մեզնից շատ լիներ, մենք պիտի ենթարկվեինք նրանց: Դեռ մեր քանակն է շատ: Ես համաձայն չեմ նրանց հետ, բայց չեմ պայքարի, եթե ուզում է այդպես ապրել: Ամեն մարդու իրավունքն իր ձեռքում է:
-Հարցն ապրելու իրավունքը չէ, այլ միասեռականների ամուսնության օրինականացումը:
-Օրենքն ո՞վ է ընդունում:
-Կառավարությունը:
-Իսկ կառավարությա՞նն ով է ընտրում:
-Ժողովուրդը:
-Ես էլ ժողովրդի մի մասնիկն եմ:

http://www.irates.am/hy/1393314003
Զրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

Կնկարահանվեն ցեղասպանության թեմայով ֆիլմեր

Կնկարահանվեն ցեղասպանության թեմայով ֆիլմեր

20.02.2014 | 21:57

«Փյունիկ» հիմնադրամը և «Ոսկե ծիրան» կինոյի զարգացման հիմնադրամը հայտարարում են Հայոց ցեղասպանության թեմայով 4-6 րոպե տևողությամբ խաղարկային և վավերագրական ֆիլմերի սցենարական մրցույթ: Մասնագետներից կազմված ժյուրիի հանձնախումբն ընդունված հայտերից կընտրի 10-ը: Սցենարները կարող են ունենալ գրական հիմք: Լավագույնը ճանաչված երեք սցենարների համար սահմանված են դրամական պարգևներ:

«Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի հայկական ծրագրերի համակարգող, կինոգետ Րաֆֆի Մովսիսյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, որ հաճախ են սցենարների, այդ թվում՝ ցեղասպանության թեմայով՝ քննարկումներ կազմակերպվել, բայց առաջին անգամ է հայտարարվում սցենարական մրցույթ` հետագայում դրանք ֆիլմի վերածելու նպատակով: Նա նշեց, որ նկարահանված տասը ֆիլմերը կցուցադրվեն ապրիլի 24-ին, դրանք առանձին ծրագրով կներկայացվեն «Ոսկե ծիրան»-ում, հնարավոր է նաև՝ միջազգային այլ փառատոներում:
1915-ին Արևմտյան Հայաստանում կատարվող իրադարձությունների մասին էր անցյալ տարի «Ոսկե ծիրանի» «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրում ներկայացված Արա Երնջակյանի «Խավարում» ֆիլմը: Տարբեր տարիներին փառատոնի մրցութային ծրագրերում ներառվել են «Արտույտների ագարակը», «Արարատը», «Տատիկիս դաջվածքները» և այլ ֆիլմեր:

http://www.irates.am/hy/1392919146
Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Թևանիկը» զայրացրել է ադբերջանցիներին

«Թևանիկը» զայրացրել է ադբերջանցիներին

17.02.2014 | 18:37

Ջիվան Ավետիսյանի՝ արցախյան ազատամարտի մասին պատմող «Թևանիկ» լիամետրաժ ֆիլմի պրեմիերան կկայանա մայիսին, այնուհետև կներկայացվի Կաննի կինոշուկայում: Այս մասին «Իրատես de facto»-ն տեղեկացրել էր ընթերցողին իր նախորդ համարներից մեկում: Ջիվան Ավետիսյանի «Ընդհատված մանկություն» ֆիլմը, նույն թեմայով, հարուցել էր ադրբեջանցիների զայրույթը: Վերջիններս անարձագանք չեն թողել նաև նոր ֆիլմը: «Թևանիկը» հայ-լիտվական համատեղ արտադրության է: Ադրբեջանի ԱԳ նախարարությունը բացատրական պահանջով հայցադիմում է ներկայացրել լիտվական կողմին, պարզելու համար, թե ինչով է պայմանավորված նրանց մասնակցությունը ֆիլմի նկարահանումներին: Խնդիրն, ըստ ադրբեջանական մամուլի, ուշադրության կենտրոնում է պահելու մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարությունը: Լիտվայում Ադրբեջանի դեսպանությունը հետաքննելու է «Թևանիկի» հարցը:

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Իսկ այստեղ չկան ընկերություն, հարևանություն, արև և էներգիա»

«Իսկ այստեղ չկան ընկերություն, հարևանություն, արև և էներգիա»

14.02.2014 | 12:17

«Արաքս» երաժշտական խումբը հիմնվել է Բելգիայում` 2004-ին: Կազմված է հայ և օտարազգի երաժիշտներից, ներկայացնում է բացառապես մաքուր հայկական երաժշտություն` Կոմիտաս, Սայաթ-Նովա, Խաչատուր Ավետիսյան, Արտաշես Քարտալյան:
Թավջութակահար Դոմինիկ Պենսեյրդը ֆլամանդացի է, ազգությամբ հրեա ժան-Մարկը ֆլութ է նվագում, բրազիլացի Ռենատո Մարտինսը` հարվածային գործիքներ: Խմբի հետ հանդես է եկել նաև բելգիացի երգչուհի Լոլա ՈՒոթերսը: «Արաքսի» հիմնադիրներն են դուդուկահար Վարդան Հովհաննիսյանը և կիթառահար Տիգրան Տեր-Ստեփանյանը: «Իրատես de facto»-ի զրուցակիցը ՏԻԳՐԱՆ ՏԵՐ-ՍՏԵՓԱՆՅԱՆՆ է:

-Կարո՞ղ ենք ասել, որ «Արաքսը» հայտնի է Բելգիայում:
-Այո, մեծ թվով համերգներ ենք ունեցել, մեր երաժշտությունը հնչում է ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ:
-Ո՞վ է ձեր հանդիսատեսը, հիմնականում տեղի հայե՞րը:
-Ոչ, հիմնականում` օտարերկրացիները:
-Իսկ ի՞նչ են լսում մերոնք. մի առիթով նշել եք, որ հայերը չեն սիրում լսել մաքուր հայկական երաժշտություն:
-Բոլորի մասին չէ խոսքը, ես, օրինակ, սիրում եմ լսել: Իսկ թե ինչ են լսում առհասարակ, բոլորն էլ գիտեն. այն, ինչ Հայաստանում են լսում: Նույն ժողովուրդն է` տարբեր աշխարհագրական տարածքներում:
-«Արաքսի» ո՞ր կատարումներն են առանձնացնում երաժշտասերները, նկատե՞լ եք:
-«Էրզրումի շորորը», երևի, որ տեսահոլովակ ունի: Բայց համերգների ժամանակ սիրում են, երբ դուդուկ ու կիթառ ենք նվագում, և կոմիտասյան երաժշտությունն են նախընտրում:
-Ձեր կարծիքով` ինչո՞վ են առանձնանում «Արաքսի» կատարումները:
-Հնչողությամբ ու պարզությամբ: Միշտ ուշադիր եմ, որ հատկապես մեղեդու մեջ ոչ մի նոտա չշարժվի տեղից: Կարող ենք որևէ փոքր մեղեդի ավելացնել սկզբում, միջնամասում, բայց բուն մեղեդին միշտ մնում է անփոփոխ:
-Իսկ այն, որ տարբեր ազգություն ունեցող երաժիշտներից է կազմված խումբը, չի՞ դժվարացնում ձեր աշխատանքը: Նրանց համար դժվար չէ՞ մեր ազգային երգ ու երաժշտությունը մեկնաբանել:
-Իմ աշխատանքը, իհարկե, ավելի դժվարանում է, բայց ես հաճույքով եմ իրենց համար պատրաստում նոտաներն ու մեկնաբանությունները` երաժշտական, թեկուզ պատմական: Որոշ բացատրություն տալուց հետո լրիվ ազատություն եմ տալիս իրենց` մեկնաբանության մեջ, ինչն էլ որոշակի հմայք է տալիս մեր երաժշտությանը: Իսկ կատարման առումով երբեք խնդիր չի եղել, բոլորն էլ պրոֆեսիոնալ երաժիշտներ են:
-Հայաստանում հյուրախաղերով հանդես եկե՞լ եք:
-Ոչ:
-Առաջարկ չի՞ եղել:
-Առաջարկ երբեք չի եղել, անհետաքրքիր խումբ են համարում` ֆինանսական տեսակետից: Իհարկե, շատ կուզեի «Արաքսը» ներկայացնել հայրենիքում: Խմբի ոչ հայ երաժիշտները զարմանում են, որ համերգային առաջարկներ չեն լինում:
-Չե՞ք կարծում, որ գովազդը շատ կարևոր դեր ունի, ի՞նչ է արվում խումբը հայրենիքում հանրահռչակելու ուղղությամբ:
-Գովազդը մեր կատարումներն են: Եթե համերգներ չենք ունենում, էլ ի՞նչ գովազդ: Ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ հեռարձակվում է «Արաքսի» երաժշտությունը: Հաղորդումների մեջ, ֆիլմերում, պարային համույթների համերգացանկում հնչում է «Արաքս», եթե նշեին խմբի անունը, կլիներ գովազդ:
-Տեսահոլովակը նույնպես երաժշտությունը տեղ հասցնելու միջոց է: Այդ ուղղությամբ ի՞նչ քայլեր են արվում:
-Ցավոք, միայն մեկ տեսահոլովակ ունենք: Եթե տեսահոլովակի համար գումար լիներ, նոր սկավառակ կթողարկեինք:
-Որքան գիտեմ, համագործակցում եք հայաստանցի երգիչների հետ:
-Այո, ես վաղուց նվագում եմ Ռուբեն Հախվերդյանի հետ, վերջին երկու տարում համագործակցել եմ Լիլիթ Բլեյանի հետ, վերջերս` նաև Արմինե Հայրապետյանի:
-Համատեղ համերգները Բելգիայո՞ւմ են կազմակերպվում:
-Ավելի շատ` ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ֆրանսիայում: Բելգիան Հայաստանի պես փոքր երկիր է, շատ մեծ հնարավորություններ չկան, մանավանդ հայերի համար:
-Դուք Բելգիայում եք 88-ի՞ց: Բացի երաժշտական գործունեությունից` ինչո՞վ եք զբաղվում: Մի քիչ պատմեք Ձեր մասին:
-Բրյուսել տեղափոխվել եմ 89-ին, ընդունվել եմ կոնսերվատորիայի կիթառի բաժին, հետո սովորել եմ ասպիրանտուրայում` Օդաիր և Սերգիո Ասադների դասարանում: Համերգներ եմ ունեցել տարբեր երկրներում, 98-ին համագործակցել եմ բելգիական խմբի հետ: Երբ չեմ կարողացել ապրել երաժշտությամբ, ամեն տեսակի աշխատանք արել եմ… մինչև կբացվի առավոտը: Հիմա հիմնականում նվագում եմ և դասեր տալիս:
-Ի՞նչ կա դրսում, որ չկա Հայատանում, և` հակառակը:
-Այդպիսի բան չկա հիմա, որ Հայաստանում չլինի: Իսկ այստեղ չկան ընկերություն, հարևանություն, արև և էներգիա:
-Հետևո՞ւմ եք հայաստանյան իրադարձություններին:
-Անկեղծ ասած, ինչ-որ ֆեյսբուքում կարդում եմ, կամ ընկերներս են ուղարկում, դա եմ միայն աչքի անցկացնում: Տեղի լուրերին էլ, մանավանդ քաղաքական, շատ թռուցիկ եմ հետևում:
-Ի՞նչն է մտահոգիչ Հայաստանում:
-Ես, ցավոք, Հայաստանում չեմ ապրում և ինձ իրավունք չեմ վերապահում կարծիք հայտնելու, միակ բանը, որ ինձ դուր չի գալիս, այն է, որ մարդիկ անդադար բողոքում են ամեն ինչից:
-Երբևէ կվերադառնա՞ք հայրենիք:
-Ես շատ եմ ուզում և ամեն ինչ անում եմ, որ վերադառնամ:
-Ինքներդ ստեղծագործո՞ւմ եք:
-Շատ քիչ և գաղտնի: Մի գործ ունեմ` «Reve Marin», որ ընդգրկվել է մեր երկրորդ ալբոմում, մի մեղեդի էլ տեղ է գտել Ռուբեն Հախվերդյանի երգացանկում:
-Ո՞ր երգն է:
-Սա եղավ գաղտնի՞: «Հոգու հաշտություն» երգն է: Բառերը վարպետինն են:
-Առաջիկայում ի՞նչ ծրագրեր ունեք:
-Երկու ձայնասկավառակ ունենք` «La Brise» և «Crossing»: Նոր ալբոմի թողարկմամբ ենք զբաղված: Նախատեսվում են նաև համերգներ:

http://www.irates.am/hy/1392365862
Զրույցը`
Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

Հանուն ինչի՞ է գրվել «Էլնարան»

Հանուն ինչի՞ է գրվել «Էլնարան»

14.01.2014 | 14:28

Իջևանցի բանաստեղծ, ՀԳՄ Տավուշի մարզային կառույցի անդամ, մարզպետի խորհրդական Լյուբիկ Չիբուխչյանը գիրք է ձոնել ադրբեջանցի երգչուհի Էլնարա Աբդուլևային: Երգչուհին երկար ժամանակ հարկ չի համարել արձագանքել մեծարանքին: Բայց, ի վերջո, խախտել է լռությունը և տվել իր գնահատականը: Նա ուրախ է, որ հայերը գնահատում են իր տաղանդը, բայց չի մոռանում այն ցավը, որ ինքը և իր հայրենակիցները վերապրել են Արցախյան պատերազմի ժամանակ: Ղարաբաղը ցավ է, որ մեկ գրքով չի բուժվի` ասել է նա:

Պարզվում է, որ հայերը, ըստ երգչուհու, ադրբեջանական արվեստը գնահատելով են զբաղված մինչ վերոնշյալ ձոներգը, և դեռ պիտի ջանքեր գործադրեն մեղմելու համար ազերների ցավը:
«Էլնարա» պոեմի համար հեղինակին չեն խարազանել հայրենիքում, ինչպես եղավ Այլիսլիի դեպքում, ում պաշտպանության և գրքի թարգմանության համար պատրաստակամություն էին հայտնել մեր մտավորականները:
«Քարե երազները» միտում ունի սրբացնելու, մաքրելու իր ժողովրդին, այն համարվում էր գիրք-ապաշխարանք, գրվել է ի սեր իր ժողովրդի: Հետաքրքիր է` հանուն ինչի՞ է գրվել «Էլնարան»:
Հավելենք, որ «Էլնարայի» հեղինակը գրքեր է ձոնել Վլադիմիր Պուտինին, Սերժ Սարգսյանին, Պետրոս Մեծին, Վլադիմիր Ժիրինովսկուն և այլոց:

Заметка

«Հայաստան (Armenia) փնտրելիս ավելի շատ հակահայկական, քան հայկական նյութեր ես գտնում»

«Հայաստան (Armenia) փնտրելիս ավելի շատ հակահայկական, քան հայկական նյութեր ես գտնում»

11.01.2014 | 14:05

«Պայքար հակահայկական նյութերի դեմ» (ՊՀՆԴ) ֆեյսբուքյան խումբը գործում է 2011-ից: Խումբը պայքարում է վիրտուալ և արտաքին դաշտում հակահայկական քարոզչության և ապատեղեկատվության դեմ: «Ցավալի է, երբ youtube.comկամ այլ ցանցերում Հայաստան (Armenia) փնտրելիս ավելի շատ հակահայկական, քան հայկական նյութեր ես գտնում»,— ասում է խմբի ադմինիստրատոր Գոհար Ֆահրադյանը՝ նշելով, որ ՊՀՆԴ-ն դարձել է շատերի առօրյայի անբաժան մասը, նրանց համար ուղղակի անհրաժեշտություն է ամեն օր լինել խմբում, մասնակցել ընտրված հակահայկական տեսանյութերի, էջերի ու խմբերի դեմ պայքարին` դրանց բողոքարկման անընդհատ գործընթացին:

-Գոհար, հակահայկական նյութերը հիմնականում ադրբեջանցի օգտատերե՞րն են տարածում:

-Հիմնականում՝ ադրբեջանցի, բայց վրացական խումբ էլ կա, որ հատուկ խեղաթյուրում է պատմութունը:

-Ի՞նչ բնույթ ունեն հակահայկական նյութերը:

-Տեսանյութերը հիմնականում փորձում են մեզ որպես ագրեսորներ, մարդասպաններ, ահաբեկիչներ ներկայացնել: Շեշտը հիմնականում դրվում է սումգայիթյան ողբերգության և Խոջալուի իրադարձությունների վրա: Նպատակը հայի նկատմամբ ատելություն սերմանելը, մեր մասին թյուր կարծիք ստեղծելն ու իրենց արդարացնելն է. իբր արձագանքել ու պատասխանել են մեր անմարդկային արարքներին: Կան նաև հայերին ու Հայաստանը, մեր պետական խորհրդանիշները` դրոշն ու նախագահին բացահայտ անարգող տեսանյութեր: Հետաքրքիր է, որ դրանք բողոքարկելիս հաճախ ավելի դժվար է հաջողության հասնելը: Ասեմ, որ Խոջալուի մասին նյութերը տեսնելով՝ մի բելոռուս օգտատեր, որ մասնակցել է պատերազմին, գրեց, որ մարդու ծիծաղ է գալիս, այնքան անհավանական բաներ են ներկայացնում: ՈՒզում եմ մեջբերել նրա խոսքերը` հայը ՙգայլ է կռվում՚, բայց հավ անգամ չի սպանի, անմեղ մարդուն հայը երբեք չի վնասի: Հայերի մասին ցանկացած հրապարակման տակ կարող եք տեսնել ադրբեջանական վիրավորական, մեղադրական մեկնաբանություններ, հաճախ լեզվակռիվ է սկսվում, նույնիսկ այդ դեպքում, հայերը տարբերվում են:

-Կարծում եք՝ ադրբեջանցիների տարածած ստահոդ լուրերը հասնո՞ւմ են իրենց նպատակին, արձագանք գտնո՞ւմ են օտարերկրացիների շրջանում:

-Օտարերկրացիների շրջանում, կարծում եմ, ոչ այնքան։ Նրանք, ովքեր հետաքրքրվում են, ունեն իրենց ձևավորված կարծիքը, բայց երբ այցելում ես ադրբեջանական էջեր, կարդում ես մեկնաբանությունները, հասկանում ես, որ այդ ստահոդ քարոզչությունը տալիս է իր արդյունքը հարևան պետության հանրության դեպքում. մարդիկ մտածում են, որ Սումգայիթի ջարդը մեր արածի պատասխանն է: Մեր նպատակներից մեկն էլ հենց համացանցում, հետևաբար և հասարակական մտածողության մեջ, Հայաստանի Հանրապետության մասին նպաստավոր կարծիք ձևավորելն է:

-Ձեր խումբը միա՞կն է իր գործառույթով:

-Միակը չէ, անհատներ էլ կան, որ բողոքարկում են իրենց նախաձեռնությամբ: Մեր խումբը, երևի մեծ թվով անդամներ ունի ու շատ ակտիվ է: Մենք հետևողականորեն, անընդհատ նոր նյութեր ենք տեղադրում, ու բողոքարկողներ միշտ լինում են: Խմբում ընդգրկված են մարդիկ աշխարհի բոլոր ծայրերից:

-Ե՞րբ է պայքարը հաջողությամբ պսակվում: Ի՞նչ ասել է գրագետ բողոքարկում:

-Գրագետ բողոքարկում ասելով նկատի ունենք առավել խոցելի նյութի ընտրությունն ու համապատասխան պատճառաբանությամբ բողոքարկումը, այսինքն` մտածված ու նպատակաուղղված: Ցավոք, ուշադրության արժանի ոչ բոլոր նյութերն են հնարավոր բողոքարկման միջոցով հեռացնել, վերլուծական, իբր պատմական փաստեր ներկայացնող տեսանյութերը բողոքարկելու համար հնարավորությունները սահմանափակ են:

-Խումբը պետական աջակցություն ունի՞: Կա՞ն անհատներ, կազմակերպություններ, որոնց հետաքրքրում է ձեր գործունեությունը:

-Պետական աջակցություն չունի, երևի տեղյակ էլ չեն մեր խմբի գոյության մասին: Անհատների ու կազմակերպությունների փորձել ենք տեղեկացնել` հետագա համագործակցության համար: Խմբի անդամներից Հայկ Առաքելյանի նախաձեռնությամբ և աջակցությամբ պատրաստվում ենք գործարկել մեր կայքը, բայց դա դեռ նախապատրաստական փուլում է, քննարկվում են կառուցվածքը և մնացած մանրամասները:

http://www.irates.am/hy/1389434835

Ճեպազրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

«Փրկված մայրը»

«Փրկված մայրը»

03.01.2014 | 14:08

Լաս-Վեգասում Հայ Առաքելական Սուրբ Կարապետ եկեղեցու մուտքի մոտ տեղադրվել է «Փրկված մայրը» քանդակը: Տեղակացնում է news.am-ը: Քանդակագործը Ռոման Գալստյանն է: Քանդակի տեղադրումը նախաձեռնել է Գարի Տերացուն, ով իր կնոջ՝ Դորիսի հետ ապրում է ամերիկյան Լաս Վեգաս քաղաքի խաղաղ թաղամասում և չի մոռացել ողբերգական պատմությունները, որոնք իրեն պատմել է Ցեղասպանությունից փրկված մայրը:
Բրոնզե քանդակը նվիրվում է 1915-ի Ցեղասպանությունից փրկված հայ մայրերին:

Заметка

«Հայ ժողովուրդն այսօր շատ ավելի զգոն է թուրք ժողովրդի հետ շփվելիս»

«Հայ ժողովուրդն այսօր շատ ավելի զգոն է թուրք ժողովրդի հետ շփվելիս»

20.12.2013 | 11:34

Էլիֆ Շաֆաքի «Ստամբուլի բիճը» վեպը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել հայ ընթերցողների շրջանում: Առաջին անգամ «Ստամբուլի բիճը» լույս է տեսել անգլերեն: Այնուհետև հեղինակն ինքը այն թարգմանել է թուրքերեն: Շաֆաքը վեր է հանում թուրք հասարակության ներքին բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց թվում կարևորագույն տեղ է զբաղեցնում Հայոց մեծ եղեռնը` իբրև թուրքի հոգեբանության չհաղթահարվող բարդույթ: «Անտարես» հրատարակչությունը գիրքը թարգմանել է թուրքերենից: Թարգմանությունը կատարել է երիտասարդ թարգմանչուհի ԱՐՓԻ ԱԹԱԲԵԿՅԱՆԸ:

-Թուրքագետները վստահեցնում են, որ եթե թուրք մտավորականները բարձրաձայնում են ցեղասպանության մասին, չի նշանակում, որ ճանաչում են Հայոց ցեղասպանությունը, և եթե, օրինակ, մեր պատմական հողերը վերադարձնելու խնդիր լինի, կողմ կլինեն:
-Կարծում եմ՝ գիրքը ոչ միայն ցեղասպանությանը, այլև մերօրյա Թուրքիայի շատ այլ կարևոր հարցերին է անդրադառնում, օրինակ` հասարակության մեջ կնոջ և տղամարդու դերերի կարևորությունը, սերունդների բախումը, ընտանիքում առկա խտրականությունը տղա և աղջիկ երեխաների միջև, ի վերջո, ինցեստի առկայությունը թուրք հասարակության մեջ, որի մասին բոլորը, ներառյալ ընտանիքի անդամները, շատ հաճախ լռում են: Անդրադառնալով հարցի երկրորդ մասին, իհարկե, միայն այն, որ թուրք մտավորականը հայասեր է, չի նշանակում, որ կարող է հանդուրժողականություն ցուցաբերել, երբ հարց բարձրացվի հողերի վերադարձի մասին: Հետաքրքիր է նաև այն, որ շատ մտավորականներ ցեղասպանության մասին, հատկապես վերջին տարիներին, շատ են խոսում, բայց լուծումը համարում են միայն Թուրքիայի Հանրապետության` ներողություն խնդրելը:
-Ինչո՞վ է տարբերվում «Ստամբուլի բիճը» ցեղասպանությանն այս կամ այն կերպ առնչվող թուրք հեղինակների այլ գրքերից: Օրինակ, շատերն են պնդում, որ Թուրքիայում Փամուկի չբնակվելը, հալածանքները սարքովի են:
-Փամուկն ընդամենը մեկ հարցազրույցում նշել էր, որ Օսմանյան կայսրությունում մեկ միլիոն հայ է սպանվել, մինչդեռ նա երբեք ցեղասպանության մասին ոչինչ չի գրել: Էլիֆ Շաֆաքի գիրքը հետաքրքիր եմ համարում նրանով, որ այն ավելի շատ արտահայտում է հայացք` ուղղված ապագային: Հավանաբար նա երկխոսության ճանապարհը տեսնում է երկու ազգերի երիտասարդ ներկայացուցիչների` միմյանց ճանաչելու և հասկանալու միջոցով: Ցեղասպանության մասին կարդացածս թուրք հեղինակների մյուս գրքերը քննարկում են Ցեղասպանության հարցը, խեղաթյուրելով պատմական փաստերը, փորձելով արդարացնել տեղի ունեցածը, ոմանք էլ անդրադառնում են միայն կրոնափոխ եղած հայ կանանց պատմություններին: Վերջիններս հետաքրքիր են հուզիչ փաստերի առումով, բայց, այնուամենայնիվ, ամեն անգամ ստիպում են ընթերցողին մտածել նրանց կազմած ընտանիքների, կորած սերունդների, ջնջված հայկականության մասին:
-Ընթերցողի մեջ հարց է առաջանում` Շաֆաքը իրապե՞ս թուրք է:
-Գիտեմ, որ Շաֆաքի ծնողները թուրք են: Շատերի մեջ հարց է առաջանում` արդյոք նա հա՞յ է, թե՞ ոչ: Չգիտեմ, բայց կարծում եմ, որ վաղուց արդեն դժվար է ասել, թե ով է Թուրքիայում թուրք, ով չէ: Խառնամուսնությունները ոչ միայն հայերի, քրդերի, ասորիների, այլև բալկանյան երկրների ժողովուրդների, Բալկաններից գաղթած թուրքերի և հույների միջև բավական տարածված են եղել: Ի վերջո, Օսմանյան կայսրությունը տարբեր ազգերի մեծ խառնարան է եղել, և այդ ազգերի միջև շփումը ազգագրական առումով իր հետքն է թողել թուրքերի վրա:
-Ի՞նչ արձագանք է առաջացրել գիրքը Թուրքիայում:
-Թուրքիայում գիրքը բացասական արձագանք է ունեցել սկզբում, որոշ ժամանակ արգելվել է, այնուհետև դատավարություն է տեղի ունեցել գրողի դեմ՝ թյուրքականությունը վիրավորող 301-րդ հոդվածի համաձայն: Գիրքը հիմա Թուրքիայում կա, վաճառվում է:
-Հեղինակի կողմից թուրքերեն թարգմանված տարբերակում գրքի վերնագիրը փոխված է` «Հայրը և ընկեցիկը»: Ինչո՞ւ, հարցադրո՞ւմն է ուրիշ, երբ սեփական ժողովրդին է ուղղված խոսքը, թե՞ զգուշավորություն է:
-Անգլերեն տարբերակում «bastard» բառն է օգտագործվել, իսկ թուրքերեն տարբերակում «pij», այսինքն` «բիճ»: Այս բառն էլ է դարձել տարաձայնությունների և վեճերի պատճառ, քանի որ այն Թուրքիայում ծանր հայհոյանք է համարվում:
-«Ստամբուլի բիճը» թարգմանվել է նաև «Ստամբուլի ընկեցիկը» վերնագրով, ինչո՞ւ ընտրեցիք առաջին տարբերակը:
-Լսել եմ նաև այլ տարբերակներ, որ առաջարկվել են այդ բառը փոխարինելու համար, բայց ես որոշեցի մնալ բնագրին ավելի հավատարիմ, բացի այդ, այդ բառն իր ուժը և նշանակությունն ունի գրքում` ոչ թե որպես հայհոյանք, այլ որպես Ասյայի կամ որպես նոր սերնդի հոգեվիճակ:
-Ո՞վ է Ասյան:
-Գրքում Ասյան թուրք երիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչն է: Իրականում նա ներկայացնում է թուրք հասարակության մի ամբողջ նոր սերնդի մտածելակերպը, ապրելակերպը, ցեղասպանության հարցում որոշակիորեն ձևավորված, գուցեև մի քիչ քարացած նախապաշարմունքները: Բացի այդ, այս կերպարի և տան մյուս կանանց համեմատության միջոցով հեղինակը նաև փորձել է ցույց տալ սերունդների բախումը, տարբեր հավատ, տարբեր գաղափարախոսություն ունեցող կանանց գոյությունը և հակասությունները հասարակության մեջ:
-Գիրքը փակելուց հետո մտածում ես, որ, այնուամենայնիվ, բռնաբարված, ցեղասպանված լինելու փաստը այնքան էլ պատվաբեր չէ: Ի դեպ, հեղինակը նկատում է, որ հայերը հաճախ են խղճում իրենք իրենց: Համամի՞տ եք նրա հետ:
-Գուցե պատվաբեր չէ, բայց, ցավոք, փաստ է: Հեղինակի հետ այդ թեմայի շուրջ, այո՛, համաձայն եմ: Ցեղասպանության փաստն ինձ համար անվիճելի է, բայց այս հարցում հեղինակը ճիշտ է: Մենք սիրում ենք մեզ խղճալ, գուցե մի քիչ էլ ողբալ և դա անում ենք ոչ միայն Ցեղասպանության հարցը քննարկելիս:
-Գիրքն ընթերցելիս մի կողմից՝ համակրում ես թուրք ընտանիքին, մյուս կողմից՝ կա զգուշացում` «այն ժամանակ էլ թվացել է, որ ամեն ինչ լավ է»: Սա արդյո՞ք սպառնալիքի պես չի հնչում նաև այսօրվա համար:
-Ես կարծում եմ, որ բոլորս մարդ ենք: Թուրք ընտանիքների մեծ մասը հայ ընտանիքներից շատ չի տարբերվում հյուրընկալության, ջերմության, ընկերասիրության առումով: Այո՛, այն ժամանակ էլ կային լավ ու վատ ընտանիքներ, և շատ ընտանիքներ հայ ընտանիքների երեխաների են փրկել: Կցանկանայի նշել, որ, լավ, թե վատ, հայ ժողովուրդն այսօր շատ ավելի զգոն է թուրք ժողովրդի հետ շփվելիս: Շատերն ունեն ընկերներ, ծանոթներ, ի վերջո, Թուրքիայի հայերը նրանց հետ են ապրում, համենայն դեպս, ես միշտ նկատել եմ, որ հայ ընտանիքները միշտ որոշակի սահմաններ են պահպանում թուրքերի հետ: Ըստ իս, զգուշությունը երբեք չի խանգարի:
-«Խնդիրն այն չէր, որ ցավը չէին կիսում, ընդհակառակը` կիսում էին: Խնդիրն այն է, որ իրենց և անցյալում մեղք գործածների միջև ոչ մի կապ չկար»: Այս բառերի ենթատեքստում արդյո՞ք ժխտողականություն չկա, արդարացում:
-Իհարկե, կա, ի դեպ, դա այն արդարացումն է, որը հենց Թուրքիան է օգտագործում. առաջ են քաշում այն փաստը, որ ցեղասպանությունը տեղի է ունեցել Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում, և որ Թուրքիան Օսմանյան կայսրության իրավահաջորդը չէ:
-«Ոմանք ասում են, որ երկու միլիոն հայ է սպանվել: Խելքը գլխին ոչ մի պատմաբան սա լուրջ չի ընդունի: Ըստ իս` մի հոգի էլ սպանվի, արդեն շատ է»: Սա շատ նուրբ դիտարկում է, այն էլ թուրք հեղինակի կողմից, չե՞ք կարծում:
-Համամիտ եմ, բայց այս հատվածը, եթե չեմ սխալվում, վերցված է Արմանուշի և Ասյայի թուրք ընկերների հանդիպման ժամանակ Ցեղասպանության մասին նրանց ունեցած զրույցից: Այսինքն` հեղինակը, կարծում եմ, փորձել է ցույց տալ կարծիքների բախում` առաջ քաշելով Ցեղասպանությունը ժխտողների մեծ մասի պնդումները:
-Ի՞նչ դժվարությունների եք հանդիպել գիրքը թարգմանելիս:
-Դա իմ առաջին թարգմանությունն էր, թերևս մի փոքր անվստահ էի: Շատ մեծ խնդիրների չեմ հանդիպել: Մեծ պատասխանատվություն էի զգում:
-Ծանո՞թ եք Շաֆաքի այլ աշխատանքներին: Ինչի՞ մասին է գրում թուրք գրողը:
-Այո, նրա գրեթե բոլոր աշխատանքներն եմ կարդացել: Գրում է տարբեր թեմաներով, օրինակ, նրա «Սեր» կամ անգլերեն տարբերակով` «Սիրո քառասուն օրենքները» գիրքը սուֆիզմի, Ջելալեդդին Ռումիի և նրա ուսուցիչ Շեմս Թավրիզեցու և դրան զուգահեռ ժամանակակից Ամերիկայում կնոջ թառամող սիրո պատմություն է: Ամենահայտնի մյուս գրքերից է «Իսքենդեր» կամ «Պատիվ» վեպը, որը կրկին թուրք հասարակության մեջ կնոջ, տղամարդու դերերի, ընտանիքում եղած խտրականությունների, պատվի հողի վրա իրականացված սպանության մասին է:
-Մի փոքր էլ Ձեր ծրագրերի մասին:
-Հիմա սովորում եմ Բեռլինում, ավարտական թեզ եմ գրում: Հետագայում էլ ունեմ ուսման, ինչպես նաև նոր թարգմանության ծրագրեր:

http://www.irates.am/hy/1387525039

Զրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Заметка

Ցեղասպանությունը հանցագործություն է, ցեղասպանությունն ուրացող երկիրը` հանցագործ»

«Ցեղասպանությունը հանցագործություն է,  ցեղասպանությունն ուրացող երկիրը` հանցագործ»

13.12.2013 | 12:14

Ցեղասպանության 100-ամյակին ընդառաջ լույս է տեսել բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, բանագետ, ժողովրդագետ ՎԵՐԺԻՆԵ ՍՎԱԶԼՅԱՆԻ «Հայոց Ցեղասպանություն. Ականատես վերապրողների վկայություններ» գրքի թուրքերեն տարբերակը: Օրերս տեղի ունեցավ գրքի շնորհանդեսը՝ «Բելգե» հրատարակչության տնօրեն, Թուրքիայում մարդու իրավունքների պաշտպանՌԱԳԸՊ ԶԱՐԱՔՈԼՈՒԻ մասնակցությամբ:
«Հայոց ցեղասպանություն. Ականատես վերապրողների վկայություններ» գիրքն ավելի վաղ լույս էր տեսել հայերեն և անգլերեն: Իր աշխատանքը Վերժինե Սվազլյանը սկսել է 1955-ին, անձնական նախաձեռնությամբ գրառել, ձայնագրել, տեսագրել և հրատարակել է պատմական Հայաստանի ավելի քան 150 տեղավայրերից բռնի տարագրված, Հայաստանում և սփյուռքում բնակություն հաստատած ականատես վերապրողների վկայությունները, պատմական բնույթի երգերը:
«Բելգեն» հրատարակել է նաև Վերժինե Սվազլյանի «Հայոց ցեղասպանությունը և հավաքական հիշողությունը» և «Հայոց ցեղասպանությունը արևմտահայոց հուշապատումներում և թուրքալեզու երգերում. «Աքսորի երգեր. Հայոց ցեղասպանությունը արևմտահայոց հուշապատումներում» գրքերը:
«Զարաքոլուի գործունեությունը նույնն է, ինչ խոնարհումը Ցեղասպանության հուշարձանի առաջ»: Այս դիտարկմանը անդրադառնալով՝ թուրք հրատարակիչն ասաց, որ 1999-ին ծնկել է Ցեղասպանության հուշարձանի առաջ և հարգանքի տուրք մատուցել անմեղ զոհերի հիշատակին: Նրա խոսքով` Հայոց ցեղասպանությունը հանցագործություն է, Ցեղասպանությունն ուրացող երկիրը` հանցագործ, և իրենք, իբրև հայրենասեր մտավորականներ, ամեն ինչ անելու են, որ Թուրքիայի ճակատին քսված այդ սև մուրը հնարավոր լինի ջնջել:
Զարաքոլուն ասաց, որ կարևոր հայտարարություն պետք է անի: «Բանկ Օտոմանում» հայերի ներդրած գումարը երիտթուրքերը տեղափոխեցին Բեռլին` «Դոյչե Բանկ», և երբ գերմանացիները Առաջին աշխարհամարտում պարտվեցին, Գերմանիան, որպես փոխհատուցում, ԱՄՆ-ին վճարեց հայերի ներդրած գումարները, ասաց նա, ընդգծելով, որ ԱՄՆ-ն պարտավոր է այդ գումարը վերադարձնել հայերին:
«Թուրք ընթերցողների շրջանում մեծ հետաքրքրություն են վայելում ցեղասպանության թեմայով, առհասարակ, հայաստանյան իրականության վերաբերյալ գրքերը. այդ համատեքստում ի՞նչ արձագանք է գտել Վերժինե Սվազլյանի գիրքը»` «Իրատես de facto»-ի այս հարցին ի պատասխան բանախոսն ասաց. «Տիկին Սվազլյանի գիրքը ոչ միայն հայոց պատմությունն է, այլև թուրք և այլ ժողովուրդների: Այժմյան Թուրքիայի Հանրապետության տարածքի տարբեր բնակավայրերի ամբողջ իրողությունը վեր հանող վկայություններ են դրանք, ուստի այժմ հենց այդ տարածաշրջանում ապրող, այդ տեղի բնակիչ հանդիսացող մարդկանց, ուզի թե չուզի, պետք է հետաքրքրի այդ պատմությունը: Պարզապես Թուրքիան կփորձի արգելել, որ գիրքը հասնի այդ շրջաններին: Այժմ Թուրքիան իրար խառնող ամենահատկանշական իրողությունն այն է, որ կարևոր չէ, թե ինչ էթնիկական անվամբ է մարդը հանդես գալիս` քուրդ, լազ, չերքեզ, նրանցից շատերն իրենց ընտանեկան տոհմածառում բացահայտում են, որ կա՛մ պապը, կա՛մ տատը ծագումով հայ են: Սա հասարակական խնդիր է դարձել: Շատ մարդիկ իբրև սրբազան գաղտնիք են պահել իրենց հայկական ծագումը: Այսօր Միացյալ Նահանգներում ապրող մարդիկ ասում են՝ պապս իռլանդացի է, մեքսիկացի, հայ, և դա շատ նորմալ է ընկալվում, բայց Թուրքիայում մարդը վախենում է, ամաչում է ասելուց` ես ծագումով հայ եմ: Բարեբախտաբար, ազատագրական շարժման մեջ գտնվող քրդերը բացահայտում են իրենց ծագումը, ինչը շատ կարևոր է մեզ համար: Թուրքիայի իշխանությունների համար դա նշանակում է 1915-ի հետ առերեսում»: Զարաքոլուն նշեց նաև, թե իրենց հրատարակած գրքերը պետք է նպաստեն, որ Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակին ընդառաջ քննարկման առարկա դառնան ցեղասպանության իրողությունը, ճանաչումն ու դատապարտումը: «Սա է մեր ակնկալիքը, հնարավորինս շատ մարդկանց հասանելի դարձնել իրողությունը»,- ընդգծեց նա:
Դավութօղլուի Հայաստան այցի առիթով էլ ասաց, որ Սևծովյան համագործակցության այդ կազմակերպությունը Հայաստանի և Թուրքիայի միջև նվազագույն կապն ապահովող միակ կառույցն է:
«Լավ է, Դավութօղլուն որ գալիս է, դրական եմ վերաբերվում: Վերժինե Սվազլյանի գիրքը նոր է տպագրվել, ժամանակ չեղավ հասցնելու Թուրքիայի արտգործնախարարին: Շատ կուզեի՝ գիրքը կարդար, նոր գար Հայաստան»,- նկատեց թուրք հրատարակիչը: Նրա համոզմամբ` Թուրքիայի և Հայաստանի միջև որևէ պետական փոխհարաբերություն չի կարող լինել, եթե անտեսվի 1915-ի իրողությունը: «Եթե Թուրքիան չակերտյալ մեծ պետություն դառնալու հավակնություն ունի, 2015-ին պետք է շատ կարևոր քայլ անի` Հայոց ցեղասպանության հետ առերեսվելու հարցում: Հույս ունեմ, որ այդ առիթը չի կորցնի»,— ասաց Զարաքոլուն:
«Իրատես de facto»-ի հաջորդ հարցը վերաբերում էր հրատարակվող գրքերին: Հետաքրքրվեցի` Ցեղասպանության թեմայով փաստավավերագրակա՞ն, թե՞ գեղարվեստական գրքերն են ավելի ներգործող:
«Բելգե» հրատարակչությունն ունի չորս բաժին, և Զարաքոլուն ասաց, որ իրեն ամենից շատ հարազատ է հայ և հույն գրականության թարգմանությունների բաժինը: «Դժբախտաբար, թուրք-հունական հարաբերություններն ավելի բարվոք են, քան հայ-թուրքականը: Նաև թարգմանչական լուրջ խնդրի առաջ ենք կանգնել և ավելի շատ հունարենին վերաբերող գեղարվեստական գրականություն ենք տպագրել, քան հայերեն»,- ասաց նա:
«Բելգեի» հրատարակած առաջին հայկական գեղարվեստական գիրքը Մկրտիչ Արմենի «Հեղնար աղբյուրն» է, որ թարգմանվել է ֆրանսերենից: Թուրք հրատարակիչը նկատեց, որ չկան թարգմանիչներ, հայ մտավորականությանը գլխատեցին 15 թվականին, իսկ երրորդ սերնդի մտավորականության աճը նոր-նոր է սկսվում:
«Հույս ունեմ, որ հայ գեղարվեստական գրականություն թարգմանելու բախտավոր առիթ կունենանք: Իմ հրատարակած գրքերից ամենահարազատը գեղարվեստական գրական արժեք ներկայացնող գրքերն են»,-հավելեց նա:
Հարկ է նշել, որ 1993-ին «Հայկական տաբու»-ի հրատարակման համար Զարաքոլուի կինը` Այշենուր Զարաքոլուն, երկու տարի բանտ է նստել:
Բանտարկությունից ժամանակ առ ժամանակ չեն խուսափում նաև հրատարակիչը և նրա որդին:
Հարց հնչեց` չի՞ վախենում արդյոք թուրք մտավորականն իր կյանքի համար: Զարաքոլուն ասաց, որ չի վախենում, իր գործունեությունը բնորոշեց որպես առաքելություն, ասաց, որ ինքն ու իր կինը կամովին են հանձն առել այն, մնացածը ածանցյալ է, և անիմաստ է դրա մասին խոսելը:

http://www.irates.am/hy/1386922622

Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Заметка

«Հորս օրինակն ինձ ամեն վայրկյան ասում է` տարիքը և առողջական վիճակը պատրվակ չեն կյանքում չառաջանալու»

«Հորս օրինակն ինձ ամեն վայրկյան ասում է` տարիքը և առողջական վիճակը պատրվակ չեն կյանքում չառաջանալու»

19.06.2009 | 00:00

«ՅՈՒՐԱՏԵՍԱԿ ԿԱՄՈՒՐՋ ՏԱՐԲԵՐ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐԻ ԵՎ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻ ՄԻՋԵՎ»
Հայտնի արձակագիր Ստեփան Ալաջաջյանը և նրա դուստրը` Թերեզա Ալաջաջյան-Հայրապետյանը, Լոս Անջելեսում 2001 թվականից հրատարակում են «Առագաստ» գրական, հասարակական, մշակութային ամսագիրը:
-«Առագաստն» առանձնանում է հեղինակների ու նյութերի բազմազանությամբ, նաև նրանով, որ սփռվում է շատ ու շատ հայալեցուն գաղթօջախներում, կամուրջ է տարբեր երկրների հեղինակների և ընթերցողների միջև,- ասում է ԹԵՐԵԶԱ ԱԼԱՋԱՋՅԱՆ-ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԸ:- Ըստ արձագանքների` այն ընդունվել, սիրվել և ցանկալի է դարձել թե՛ ընթերցողների, թե՛ գրողների կողմից:
-Պատմեք մի փոքր Ձեր մասին:
-Ծնվել եմ Երևանում, սովորել եմ ԵՊՀ-ի արևելագիտության ֆակուլտետի արաբական բաժնում: Ավարտելուց հետո աշխատել եմ ԵՊՀ-ի արաբա-թուրքական ամբիոնում: 1991-ից բնակվում եմ Կալիֆոռնիայի Գլենդել քաղաքում, ամուսնացած եմ, ունեմ երկու դուստր:
-Ինչպե՞ս ծնվեց «Առագաստը»:
-Նախաձեռնությունն իմն էր: Նպատակ ունեինք դեռևս 1998-ին լույս ընծայել: Սակայն «Առագաստը» կայացավ 2001-ին:
-«Առագաստը» ներկայումս լույս չի ընծայվում. դա ժամանակավո՞ր դադար է…
-Այո՛, դադարը ժամանակավոր է, բարեբախտաբար…
-Որքան գիտեմ, Դուք հաճախ եք Հայաստան գալիս, մասնակցում գրական համաժողովներին: Հայրենիքը` Ձեր աչքերով: Ի վերջո, դրսում ապրողի համար հայրենիքն այլ խորհուրդ ունի. կա տարածություն, կարոտ, հայացք կողքից…
-Ինձ համար կապվածության խնդիր է, արյան, արմատների կանչ… Բայց ոչ հայացք կողքից: Երբ հայրենիքում եմ, մոռանում եմ, որ բնակվում եմ դրսում: Իսկ թերությունները և անարդարությունները շատ ծանր եմ տանում:
-Հավանաբար հետևում եք գրական անցուդարձին (Հայաստանի): Ձեր տպավորությունները, մտահոգությունը…
-Մտահոգությունս հիմնականում այն է, որ մտավորականության թիվը պակասում է, իսկ եղած մտավորականների ապրելակերպը, կենսամակարդակը բավարարից ցածր է: Եվ ամենից սարսափելին` համատարած անտարբերությունն է այս հարցի նկատմամբ: Նրանց վիճակը բարելավելու համար ոչինչ չի արվում: Եթե ինչ-որ բաներ էլ արվում են, հեռու են բավարար լինելուց:
-Մեզ մոտ հաճախ են դժգոհում ընթերցանության պակասից: Ի՞նչ եք կարծում, դա համընդհանո՞ւր խնդիր է:
-Չէի ասի, թե համընդհանուր է: Կարծում եմ, վերջին տասնամյակում ընթերցանության նվազեցմանը նպաստեցին, թե՛ հայրենիքում, թե՛ սփյուռքում, կյանքը նոր ուղու վրա դնող մեր հայրենակիցների տնտեսական դժվարությունները:
-Որքան գիտեմ, ԱՄՆ-ում գրողների միություն չկա, իսկ ի՞նչ վիճակում է գրականությունը, ինչպե՞ս է ձևավորվում գրական մթնոլորտը, հարթվում «լավ» գրողի ճանապարհը:
-Չէի ասի` չկա: Կան, բայց այլ չափանիշներով: Օրինակ` «Գրողների արհեստակցական միությունը» («Writer՚s Guild») կամ «Հեղինակների ընկերակցությունը» («Author՚s Guild»)։ Այդ միություններում ընդգրկվելը պայմանավորված է տարբեր գործոններով և ոչ միշտ տաղանդ ունենալու հետ: Մեծ մասամբ գրողները համագործակցում են գործակալների (agent) հետ, որոնք նրանց ներկայացնում են տարբեր հրատարակչական հիմնարկների, ինչ-որ ձևով կատարում են գրաքննադատի դեր: Եթե հրատարակչությունն ընդունում է, արդեն իսկ մի մեծ հարթված ճանպարհ կա գրողի առջև: Հետագա հաջողությունը կախված է նրանից, թե ինչպես կծանուցվի և կվաճառվի գիրքը:
-Ձեր հայրը` Ստեփան Ալաջաջյանը, սիրված գրող է, հայրենիքից հեռանալուց հետո էլ նա շարունակել է գրական գործունեությունը: Փոխվե՞լ է նրա «ձեռագիրը»: Տարիներն ինչ-որ բան տալիս են, ինչ-որ բան էլ վերցնում…
-Միացյալ Նահանգներում ապրելու տարիներին նա չթողեց գրիչը: Ճիշտ է, նոր գրական երկ չստեղծվեց, բայց ստեղծվեց նրա հուշագրությունների հիանալի շարքը, որը, կարծում եմ, հայ իրականության և գրականության մեծ ժառանգություններից է լինելու: Վերջերս լույս տեսավ նրա «Հորձանուտը» վերնագրով հուշագրությունը (թվով հինգերորդը): Կասեի` նրա ձեռագիրը նույնն է, ոճը` նույնպես: Տարբեր է թեման:
-Ի՞նչ եք սովորել նրանից: Ամենակարևորը….
-Չհուսահատվել, լինել անկոտրում, միշտ առաջ նայել: Նաև ներողամիտ և մեծահոգի լինել: Հորս օրինակն ինձ ամեն վայրկյան ասում է` տարիքը և առողջական վիճակը պատրվակ չեն կյանքում չառաջանալու:
-Մասնագետների կարծիքով` հայրենի օդից, ջրից կտրված լինելը բացասաբար է անդրադառնում մարդու վրա. կա՞ նման զգացողություն` օտարության, «անկշռելիության», անհարմարավետության: Թե՞ ադապտացվելու խնդիր է, ավելին` հայի համար դժվար չէ՞ ունենալ երկրորդ «հայրենիք» կամ հարազատ տարածք, մանավանդ որ կան մարդիկ` Հայաստանում են ապրում, բայց շատ հեռու են հայրենիքից:
-Դժվար հարց է: Ադապտացման խնդիր ունեցել եմ: Բայց կարծում եմ` սա չի ընդհանրանում: Յուրաքանչյուր ոք յուրովի է ընկալում հայրենիքից դուրս ապրելը: Ինքս երբեք «անկշռելիության» խնդիր չեմ ունեցել, հեշտ եմ հարմարվել երկու հայրենիք ունենալու հարցին: Ամեն դեպքում «Մայր հայրենիքը» միշտ մնացել է առաջնային:
-Գրողն այսօր առանց երկրորդ մասնագիտության Հայաստանում ապրել չի կարող։ Միացյալ Նահանգներում կա՞ նման խնդիր:
-Կայացած, ճանաչում ստացած գրողների համար` չեմ կարծում: Բայց մինչ կայանալը, անշուշտ, ունենում են մեծ դժվարություններ, եթե չեն սերում հարուստ կամ նյութապես կայուն ընտանիքից: Երբեմն էլ ուղղակի լքում են գրելու կամ գրող դառնալու գաղափարը:
-Ասում են` գրականությունը դառնում է իրականություն: Ելնելով այսօր ստեղծվող գրականությունից և գրողի` գրականության նկատմամբ վերաբերմունքից, ըստ Ձեզ` ի՞նչ է լինելու վաղը:
-Դժվար է ասել: Բայց բնավորությամբ լինելով լավատես, կարծում եմ` լավ կլինի: Երկրի կամ երկրների տնտեսական շատ դժվարությունների հաղթահարումը կբարելավի գրական կյանքը, կօգնի գրողին ոտքի կանգնելու: Ժամանակի խնդիր է:
Զրուցեց Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ

http://www.irates.am/hy/uWBQxFqouDZmrFQoci71Ty3VPY